txt info:
[1.] Cronica Przibiconis dicti Pulkaua.
Cum filii hominum in agro Sennar post diluvium non recolentes nec mente pertractantes sponsionem factam a Deo ad Noe, patrem eorum, dicentem: „Nequaquam perdam ultra aquis diluvii omnem carnem et ponam arcum meum in nubibus celi, et erit signum federis inter me et terram“, sed pocius diffisi de Deo pre timore iterum futuri diluvii civitatem et turrim in altitudinem maximam construere niterentur; omnipotens Deus insipienciam eorum redarguens et magnificenciam sue divine potestatis ostendens in eodem loco linguas eorum divisit in LXXII ydiomata.
Et inde nominata est turris eadem Babel, quod interpretatur linguarum confusio. Ibi eciam unum ydioma slouanicum, quod corrupto vocabulo slauonicum dicitur, sumpsit inicium, de quo gentes eiusdem ydiomatis Slouani sunt vocati. In lingua enim eorum slowo verbum, slowa verba dicuntur, et sic a verbo vel verbis dicti ydiomatis vocati sunt Slouani.


[2.]
Igitur prefati Slowani recedentes de campo Sennar transeuntesque per Caldeam venerunt in terram, ubi nunc habitant Greci, deinde progredientes quoddam brachium maris intrans mare maius prope Bisanciam, que Bisancia nunc Constantinopolis nuncupatur, intraverunt terras, videlicet Bulgariam, Rasiam, Seruiam, Dalmaciam, Charuaciam, Bosnam, Carinthiam, Istriam et Corniolam, quas in hodiernum diem possident. Tandem in Charuacia fuit quidam homo nomine Czech, qui propter homicidium perpetratum in quendam magnatem parcium earundem Caruaciam derelinquens cum fratribus et consortibus suis ivit querere, in qua securus posset existere, patriam sibi novam. Et de loco in locum progrediens transivit Danubium.
Abinde venit in patriam, que modo Boemia in latino et in theutonico Bemen vocatur. Dicitur enim Boemia a boh, quod Deus interpretatur in lingua slouanica. Hac itaque interpretacione a nomine Dei Boemi dicti sunt. Boemia vero in lingua slowanica Czechy secundum nomen primi habitatoris dicta est. Qui Czech cum fratribus et consortibus suis dictam terram absque habitatore et incola, ymo patriam eandem repletam nemoribus et feris reperiens, locavit se super quendam montem, qui communi vocabulo Rzip nominatur, quod in latino, respiciens dicitur. Nam ab eodem monte magna terrarum circumquaque planicies cernitur. Estque situs montis inter flumina Albeam, Wltauiam et Egram. Ibi primum inceperunt colere et inhabitare terram Boemie. Dicti vero habitatores in primordiis ibi comedebant glandes et fructus silvestres, feras et pisces, frumentum et semina non habentes, neque vinum aut siceram sed limpham potabant. Omnia erant eis communia, eciam et uxores, lini laneque vestitum ignotum ferebant, ac hyeme ferinis aut ovinis pellibus pro vestibus utebantur. Nichil penitus de aliqua particulari lege sciebant, sed vivebant solum lege nature.
Frater autem seu consors eius nomine Lech, qui secum venerat, transivit Alpes nivium, que dividunt Boemiam et Poloniam. Et cum vidisset planiciem maximam usque fines maris tendentem, ibi se locavit et eam de suo genere populavit. Sciendum enim est, quod in lingua Slouanica campi plani pole nuncupantur. Et inde nominatur Polonia, quasi campestris planicies. Preterea quidam de suo genere transiverunt Rusiam, Pomeraniam, Cassubiam usque ad regnum Dacie et confinia maritima septentrionis, totamque terram Rusie impleverunt, et eandem similiter coluerunt. Alii vero de Boemia transverunt super flumen Morauie, et ibi regionem, que terra Morauia dicitur, nec non similiter Misnam, Budissinensem, Brandemburgensem, et Lusaciam principatus inhabitare ceperunt. Iste autem omnes regiones erant silvestres et sine habitatore quocunque, quas Slouani predicti omnes coluerunt, et in eis ad diem habitant hodiernum.

[3.]
Postquam Slowani sive Czechy per multa tempora sic vixissent, ut simplices homines in paupertate sua, in agris et bonis ditari ceperunt: unde cupiditas corda eorum involvit atque eos ad rixas, homicidia multaque alia inter se mutuo provocavit. Sicque necesse fuit, quod taliter discordantes equitate ad aliquem recurrerent, qui eos sedaret. Elegerunt itaque sibi quemdam virum sapientem et probum, et in iudiciis veracem et complanatoren rixarum, divitem et opulentum Crok nominatum, qui primum fortalicium fecit in Boemia in loco, qui dicitur Stebna. Aliqui eciam ferunt, quod habuerit fratrem seu parentem Crak nuncupatum, qui Crak castrum et civitatem Cracouiensem edificavit, quibus Cracow nomen suum imposuit. Iste itaque prenominatus Crok rexit non tanquam princeps sed ut judex electus a populo omnibus diebus vite sue feliciter terram Boemie.
Qui post obitum reliquit tres filias: primogenitam Byelam, que secundum quosdam Kazi vocatur. Hec edificavit castrum Byelin, eandemque provinciam exaltavit. Hec Byela fuit in omni medicina perita et cognoscens omnium herbarum naturas ab infirmitatibus variis homines curabat. Quam ob rem omnis eger dicte provincie ad eandem Byelam tanquam famosissimum medicum recursum habebat. Secunda vero filia Tetka nomine castrum Tethin secundum suum nomen edificavit; sortilega et augur maxima fuit. Nam furta et ea, que casu ex perdicionibus rerum hominibus accidebant, suis divinacionibus demonstrabat Et ideo [de] tota illa patria, dum quis aliquid furto perdebat vel alias, recurrebant ad eam, et illa eis deperdita totaliter indicabat Tercia autem Libussa vocata est; illa alias ingenio precellebat. Nam erat Sibilla, spiritum habens phitonicum et presciens ac narrans ex divinacione futura. Hec erat aliis in iudicio sapiencior, mitis moribus et opere. Hanc sibi patria Boemica judicem constituit loco Crok, patris sui. Que edificavit castrum Wyssegradense primo et rexit totam terram Boemie multa per tempora.
Postea vero accidit, quod duo magnates Boemie pro quibusdam possessionibus suis inter se mutuo dissensionem et rixam moventes coram dicta Libussa in judicio astante populo convenerunt, petentes causam justo judicio diffiniri. Que Libussa causam propositam debita maturitate perscrutans uni eorum justiciam attribuit, alterum iusta sentencia condempnando. Tunc alter, qui condempnatus fuerat, sed potencior in amicis, exclamavit: Heu miserie populi nostri, quod omnia regna et principatus reguntur per viros, nos autem per mulierem! Tunc omnis astans populus exclamavit: Principem postulamus virum, qui nos regat, sicut reguntur alie naciones. Quod Libussa audiens silencium eis imposuit et ait: Ad me die crastina venietis, et vestrum desiderium adimplebo. Qui die altera coram Libusse presencia venientes iterum sibi virum dari principem postulaverunt. Quos ipsa sic allocuta est: In pietate et amicicia vos molliter et svave rexi sicut mulier, nunc autem habebitis principem, sicut postulastis, virum, qui domabit capita vestra in virga ferrea et judicabit vos secundum voluntatem suam, cuius voluntati ausi non eritis contraire. Exaltabit enim inter vos, quos voluerit, et alios deprimet. Quod magnates et populi audientes, unanimiter exclamabant: Volumus principem habere virum! Et quia dicta Libussa Sibilla erat, ut predicitur, spiritum phitonicum habens, rogaverunt ipsam, ut eis principem et judicem deputaret. Que dixit: Accipite equum meum album et imponite sibi vestimenta regalia, deponentes frenum. Et ad quemcunque virum ibit ibique steterit, illum recipite vobis in principem et michi in maritum. Et hoc vobis do signum: dum ad virum eundem veneritis, videbitis eum super mensam ferream comedentem.
Qui magnates Libusse jussum implentes missis nuncciis de Wyssegrado secuti sunt equum, qui ivit per campos, montes et valles discurrens venit altera die prope villam Stadicz, quod interpretatur locus gregum, et stetit ibidem. Distat enim hec villa de Wyssegrado quasi decem miliaribus et sita est super flumen Byelin. Ibi invenerunt hominem nomine Przemysl, quod interpretatur Premeditans, arantem in agro cum duobus bobus variis, qui ager continet in longitudine et latitudine duodecim passus. Estque ager ille rotundus et niger in totum albo agro circumferencialiter circumdatus. Et tunc siquidem locuti sunt ad virum arantem: Princeps noster es, solve boves, ascende equum et vade ad solium, quod tibi preparatum est. Nam populus Boemorum te in principem sibi eligit. Qui huiuscemodi verbis auditis solvit boves, qui statim evanuerunt et amplius non sunt visi. Vir itaque taliter vocatus ab aratro in principem electus subito virgam, cum qua stimulabat boves, fixit in terram, que statim floruit et tres ramos de se emisit portantes fructum maturum nucum. Ex quibus ramis duo mox arefacti sunt et tercius crevit ac dilatatus est valde, prout usque in presentem diem videri potest, fructum nucum annis singulis producens, cuius fructus per multos annos non deperit nec putrescit, nec eciam unquam vermis in eisdem nucibus invenitur. Quibus sic actis prefatus Prziemisl recepit aratrum et posuit super vomere panem et caseum comeditque desuper. Quod cum vidissent magnates nunccii, qui venerant, recordati sunt eius, quod Libussa dixerat de mensa ferrea et de bobus, qui evanuerunt, ac de virga florente et fructum portante. Et licet de hoc in admiracionem ducerentur, de nullo tamen postulatum principem quesierunt. Et postquam comedisset Prziemisl, ascendit equum et ivit cum eis. Prefati itaque nunccii cum essent in via, interrogaverunt eum, si fas esset, ut diceret eis, quidnam esset, quod virga sua floruerit, tres ramos emiserit, et quod duobus arefactis tercius creverit et dilatatus valde fuerit nucesque produxerit.
Respondit: Tres principes descendent de lumbis meis: duo arefient cito, tercius vero princeps et principatus eius in altitudine et latitudine gloriose florebit et fructus magnificos faciet Eciam dico vobis, quodsi permisissetis me agrum, in quo arabam, perarasse: genus meum masculinum in isto principatu jugiter remansisset; sed quia ante tempus venistis, genus meum masculinum deficiet. Et in hoc vobis do signum: quando genus tale deperiet, nepos vindicabit avum. Tulerat eciam secum dictus princeps calceos et coturnum de subere factos. De quibus interrogatus, cur secum duceret, respondit: ea volo facere servari in perpetuum in castro Wyssegradensi, nec putrescent, ut videant posteri mei, quod sint de paupertate in principatus solio locati, ne superbiant, quia superbi propter demerita humiliantur, et humiles propter virtutem exaltantur. Que hodierna die in Wyssegradensi ecclesia diligencius conservantur. Nam in vigilia coronacionis regum Boemie processionaliter obviam dantes canonici et prelati futuro regi calceamenta sibi ostendunt et coturnum humeris suis imponunt, ut memoriam habeant, quod de paupertate venerunt et nequaquam superbiant. Et sic transeuntes princeps Prziemysl cum comitiva sua venit in Wyssegradum, ubi solempniter a Libussa et omnibus baronibus in principatus solio collocatus est et Libusse per matrimonium copulatus.

[4.]
Preterea quadam die Libussa predicta Sibilla coram marito suo et magnatum astante multitudine in castro Wyssegradensi vaticinata est sub hiis versibus:
Urbem conspicio, fama cuius sidera tangit. Est locus in silva, villa qui distat ab ista Ter denis stadiis, quem Wltawa terminat undis.
Hunc quidem locum ab aquilonari parte munit valde profundus rivulus Brusca nomine, et ex australi parte quidam altus et latus mons, petrosus valde, a petris Petrzin nuncupatus; qui altitudine sua super alia loca ibidem eminet. Cuius loci mons curvatur in modum delphini, marini porci, tendens usque ad predictum ampnem. Ad quem locum cum perveneritis, primum hominem, quem inveneritis, alloquamini, et id, quod vobis pro primo verbo responderit, ex eiusdem verbi nomine locum eundem vocabitis, idemque castrum eodem nomine instaurabitis et edificiis consumare debetis. Qui missi implentes domine sue iussa pervenerunt ad dictum locum, in quo invenerunt hominem lignum fabricantem, quem, quid operaretur, interrogare ceperunt, qui respondens dixit: Limen. Nunccii vero missi locum statim signantes eundem, preparaverunt edificia castri, quod Prag, id est limen lingua slauonica, vocaverunt Reversi itaque ad dominam suam Libussam, nuncciaverunt ei, que facta fuerant. Illa autem ait: Bene actum est, nam ad humile limen eciam magni domini se inclinant. Sicque ex eventu rei edificatum castrum Praha vocatum est. Vaticinavitque eciam dicta Lybussa de huiusmodi castro dicens: de hoc castro in futurum ascendent due olive auree, quarum cacumina penetrabunt septimum celum, et per totum mundum signis et miraculis coruscabunt. Has in hostiis et muneribus adorabunt omnes tribus terre Boemie et relique naciones. Una ex hiis vocabitur Maior gloria, altera Exercitus consolacio. Quod in futurum evenit post multa tempora. Nam gloriosus princeps regni Boemie inclitus martir Wenceslaus, quod Waczlaw lingua slavonica dicitur et interpretatur magna gloria; et beatus Woytiech martir, secundus Pragensis presul, cuius nomen interpretatur Consolacio exercitus, in dicto castro floruerunt: tam presul in spiritualibus, quam princeps in temporalibus, sic pertranseuntes temporalia, quod cum palma martirii adepti sunt regna celestia.
In dicto eciam castro tot corpora et reliquie sanctorum apostolorum, martirum, confessorum et virginum ac alie reliquie passionis dominice et gloriose virginis matris Marie recondita sunt et devocius venerantur, quod Christi fideles ad limina eorundem sanctorum, et ad illud limen, ubi pontificalis et regalis president dignitates, tam in judicio spirituali, quam eciam temporali, ex regno et multis provinciis ac universo orbe concurrunt Ideo non immerito castrum predictum limen vocatum est, quod lingua slowanica prah dicitur et corrupto vocabulo ab alienis Praha vocatur.

[5.]
Consilium inivit Prziemisl princeps, magnus vates, cum Lybussa Sibilla phitonissa, coniuge sua, et condiderunt leges et statuta, quibus hodierna die Boemia regitur.

[6.]
Postea edificavit Lybussa castrum Lybuss prope Albeam, prope castrum, quod nunc Colonia super Albea vocatur. Ibi post obitum suum sepulta est. Quod castrum Lybuss post multa curricula temporum fuit nobilis comitis nomine Slawnik, patris beati Woytiech alias Adalberti, qui ibidem cum uxore sua, matre dicti sancti Adalberti, sepultus est.

[7.]
Defuncta Libussa et in castro Wissegradensi sepulta, elevavit se in fastu quedam virgo nomine Wlasta, que cupiditate dominandi, prout quondam Libussa, domina sua, rexerat, secrete convocavit ad se alias virgines et puellas dicens eis: Domina nostra Libussa rexit istud regnum, dum viveret; cur ego non regerem una vobiscum terram et regnum Boemie? Nam omnia secreta sua scio, et sortilegia et auguria sororis sue Tetcze, ac medicinas suas et herbas, sanitates et infirmitates agnosco velud Biela, soror eius, ex quo intelligo pre omnibus viventibus earum artes. Si igitur nunc mecum volueritis coniurare meque iuvare, spero, quod dominabimur viris in omnibus. Tunc singule responderunt: Placet nobis summe; quod dicis. Que Wlasta debitum nacta tempus virginibus propinavit potum artificiose confectum, cuius saporis virtute omnes eedem virgines quosque viros, fratres, consanguineos et amicos, quidquid masculini sexus erat, immaniter usque ad mortem odire ceperunt. Illo eciam tempore equitabant mulieres et virgines ad venaciones et ad alia loca ac ut viri exercicia quelibet faciebant.
Quodam itaque tempore vidit Prziemysl, princeps et vates, in visione, quod quedam puella cum multis puellis astantibus sibi calicem plenum sanguine ministrabat Propter quam rem convocavit magnates, seniores populi, quibus visionem eandem revelans dixit, quod timeret a mulieribus et puellis talibus magnum scandalum evenire ex eo, quod nimis eis de libertate darent nec actus viriles prohibere curarent Cuius verba magnates predicti minime advertentes mulieres et puellas permiserunt ad libitum lascivire.
Denique post non longum temporis spacium predicta puellarum rectrix Wlasta puellas et feminas Boemie adversus viros cupiens forcius concitare, ipsis potum huiusmodi per omne regnum Boemie sic confectum iterum ministrabat, cuius gustu ad extinguendum viros sevissimis insidiis anhelabant. Et hoc facto cum puellis et mulieribus dolosum iniit consilium, ut videlicet circa noctis horam viris dormientibus per totum regnum Boemie in eos armate undique irruerent et quosque viros occiderent, eorum auferrent equos et arma, et eis se cingerent. Ac ad expugnandum castrum Wissegradense, in quo dux Prziemysl residebat, virorum armis protecte transirent. Unde factum est, quod postquam iuxta votum suum viros, senes et iuvenes occidissent, congregaverunt se simul in campis et adversus ducem Prziemysl transeuntes castrum Wissegradense obsederunt et ex opposito eiusdem Wissegradensis castri super forti montis cacumine castrum firmissimum construentes, cui nomen Dyewin imposuerunt, ex eo, quod in boemico sive slawonico puelle dyewicie dicuntur. Et sic castrum Dyewin vocatum est ex nomine puellarum.
Eciam pro tunc dicte puelle adeo fortes et potentes fuerunt, virosque multo numero precellebant, quod viri ipsis in campis occurrere vel earum multitudini resistere penitus non valebant.

[8.]
Postquam autem Wlasta edificasset iam dictum castrum Dyewin et se cum puellis suis congregasset ibidem et locum eundem armis, scutis, gladiis et arcubus munivisset, viri, magnates terre Boemie, cum comilitonibus suis venerunt coram duce Prziemysl in Wissegradum dicentes: Utquid patimur dominacionem talium feminarum! deliberavimus enim vel cum eis campestre bellum inire vel castrum earum Dyewin armata potencia viriliter obsidere. Quibus respondens Prziemysl, qui spiritum vaticinativum habebat, ait: Absit, ut vobiscum vadam, quoniam omnes debellabimini, et ego cum generacione mea, si interessem, eodem bello perirem. Tamen prefati magnates non attendentes verba ducis predicti cum omni eorum potencia adversus puellas predictas ad castrum Dyewin improvide processerunt.
Quod cum vidisset Wlasta, dictarum puellarum princeps et domina, suas magnanimiter est allocuta puellas dicens: "Consortes karissime, scio, quod olim Amasones contra Cirum et Alexandrum victricia bella moverunt Inde accidit, quod adhuc in regno Saba et aliis provinciis Amasonum puelle et femine viris et maribus triumphaliter dominantur, quod procul dubio nullatenus factum fuisset, nisi femine viris strennuis actibus restitissent. Igitur animum viresque sumite, arma capite ac mortem eligite, ut viros nostro imperio resistentes duris ictibus subiugemus." Cui unanimiter consencientes puelle ad arma ruunt, se parant ad prelium, castri portas aperiunt, exeunt ad campos velut leene famelice humanum sanguinem sicientes. Et sic cum impetu protecte tutissimis annis incautos ruunt in viros. Ubi Wlasta, siquidem gladio suo septem viros prior in prelio interfecit.
Quam secute sunt capitanee cohortis eiusdem Mlada, Hodka, Swatawa, Wraczka, Radka, Czastawa, Trztawa alias Ssarka. Ille similiter in virorum exercitum fecere cohortem, et omnes viros, quos non salvavit fuge presidium, in ore gladii perdiderunt Et sic devictis viris mulieres regionem et villas potenter sine quovis obstaculo devastabant. In illo eciam tempore sub fraude subdola invitabant in treugis viros in castro suo Dyewin pulchre et astute puelle dicentes iuvenibus et, nobilibus viris, quelibet per se, altera ad alterum: In amore tuo lanqueo; unde si me concupiscis habere consortem et sociam, tibi utique sociabor. Ecce etenim secretum tibi pando, quod capitanea mea Wlasta tali certa die talem viam equitare sola disposuit, ubi, si forte potenter adveneris, poteris eam devincere et me tibi pro tuis amplexibus sociare. Talibus itaque verbis et machinamentis fraudulenter viris magnas insidias preparabant. Nam cum designata pervenissent ad loca, per dictas puellas crudeliter trucidati sunt. Quod in multis baronibus et eorum familiaribus est, compertum. Quadam vero vice simulata fide miserunt ad proceres regni dicentes: Tedet nos talibus amplius vivere laboribus atque bellis; femine quidem sumus, quas non decet maribus imperare. Ecce castrum Dyewin securis gressibus accedite et de nobis disponite, sicut vultis.
Que verba dicti magnates ad ducem Prziemisl deduxerunt Quibus ille respondit: Nolite, inquit, nolite eis credere; sub falso tegmine alarum vos decipient Sed dicti magnates consilia sui principis deserentes congregaverunt omnes viros, quos poterant, et noctis tempore per locum, quem eis dicte puelle monstraverant, castrum Dyewin intrantes omnes ibidem per puellas prefatas, que ex latentibus insidiis irruerunt in eos, crudeliter sunt occisi.

[9.]
Preterea post tantas mortiferas puellarum predictarum insidias non remanserat baro pro tunc nobilis in Boemia vivus, Styrad solummodo duntaxat excepto, viro provido et multa probitate preclaro. Qui dum ad quandam discordiam complanandam ire debebat, et hoc dicte femine missis speculatoribus prescivissent, magnum et crudele facinus ordinaverunt Nam quandam pulcherrimam puellam nomine Ssarkam in quadam silva maxima pro tunc, cui valles inerant maxime, ligaverunt ad arborem, ponentes vasculum medonis ad latus eius cum tuba venatica, ut dum dictus Styrad iter suum faciens ad locum declinaret eundem, ligate puelle verbis fallacibus tam ob liberacionem eius quam medonis haustum ad moram traheretur ibidem, ac per cornu tiatum et sonitum versutis earum fallaciis ex latentibus insidiis, quibus adventum eius ferocius expectabant, puellis prorumpentibus supradictis, hunc famosum procerem, quem solum timebant superstitem, occiderent.
Ex qua re factum est, cum Styrad prefatus predictum pervenisset ad locum, puella ligata vociferans exclamavit: Mi domine! en crudeles huius terre puelle eo, quod earum nolui consorcio ceteris paribus adherere, me istam impie ligaverunt ad arborem. Tuam ergo, quatenus me solvas et de manibus earum eripias, moneo probitatem; nam audito tuo potenti transitu fugerunt ex metu, et sic sola diris crucior ligaturis. Dictus itaque Styrad misericordia motus suo descendit ab equo, et eam disligans compaciendo sibi, spondebat, quod ipsam ad parentes eius reduceret, prout ipsa rogabat. Que taliter liberata rogavit eum callide, ut parum quiesceret et de apposito medone potaret Quo facto rogavit iterum, ut et tubam ibi repertam solaciose sufflaret. Qui recipiens tubam ipsam intonuit, et sic femine, que erant in abscondito, resciverunt dictum Styrad iam, prout conceperant, advenisse, et super ipsum protinus de latibulis irruerunt et omnes, qui secum tunc aderant, crudeliter necaverunt, ipsumque Styrad captum penes suburbium castri Wyssegradensis duxerunt et in conspectu sui ducis Prziemysl rote supplicio turpiter occiderunt.
In dicta vero stricta valle auditi sunt illa hora, qua per dictas puellas tam impium facinus est commissum, multi demones ridere de magna malicia puelle Ssarka et complicum eius, et ideo dicta vallis, que sita est retro Brzewnow cenobium, hodierna die Ssarka a dicte puelle nomine nuncupatur.

[10.]
Cum itaque iam nullum amplius haberent femine potens obstaculum, convocaverunt omnes natu maiores inter eas et edictum fecerunt, quod omnis masculus statim, dum nasceretur in mundum, pollice truncaretur, et similiter sentencie orbacionis dextri oculi subiaceret, ut abscisso pollice vibrare gladium impotens existeret, et eciam privato oculo ad omnem defensionem et invasionem redderetur ineptus. Insuper statuerunt, ut earum quelibet virilibus amplexibus pro sue voluntatis libito uti posset, et ad modum prout olim Amasones ad beneplacitum suum in regno Saba viros traducere consueverunt. Quas sentencias et edicta viri pro tunc superstites audientes recurrebant ad Prziemysl, principem suum, petentes eius desuper consilium et iuvamen dicentes, quod nisi consuleret in talibus et eciam opportuno remedio provideret, de cetero se dictarum feminarum subicerent totaliter dicioni.
Prefatus itaque Prziemysl hiis auditis inito consilio misit in castrum Dyewin ad puellas prefatas, ipsis hec verba notificans: Iam tempus est, ut dominio vestro subiciar et castrum Wyssegrad tradam in vestri regiminis potestatem; quamobrem ad accipiendam possessionem eius placeat vobis puellas mittere, prout vobis videbitur expedire. Quod cum prefate puelle audissent, subito meliores puellas cum multa potencia Wyssegradense miserunt ad castrum. Que, dum ibidem venissent, parata quelibet victui necessaria invenerunt ac cibum et potum avide valde sumentes ebrietatis sunt vicio pregravate. Quo facto dictus Prziemysl statim de latibulis suis ibidem dispositis viros emisit et eas omnes occidi mandavit. Viri vero, qui hoc fecerant, acceperunt earum equos et arma, ad aliarum interitum fortiter animati. Quod cum audisset Wlasta, princeps earum, furia accensa exivit de castro Dyewin, cum illis duntaxat, que eam velocius sunt secute. Et cum venisset ante castrum Wissegrad, viri armis puellarum muniti sibi intrepide restiterunt.
Ipsa vero credens quod cunei armatarum feminarum eam absque medio sequerentur, cum sequacibus suis irruunt audacter in viros, et ibi ipsa una cum suis puellis interfecta est in acie belli prima. Ac dum alie feminarum turme huiusmodi pervenissent ad locum, videntes primam aciem bellatam, vecordes sunt effecte. Quas viri viriliter insequentes converterunt in fugam, et eas persequentes usque castrum Dyewin, et cum eis intrantes castrum, quotquot invenerunt, gladio necaverunt. Sicque in Boemia fatua gwerra feminarum finem et exitum funestum accepit. Septem annis autem regnaverunt puelle in Boemia, sicut premittitur. Quarum tamen crudelis impietas multis honestis matronis, virginibus et mulieribus displicebat, que eciam plurimum detestabantur enormitantes earum; quibus nullus imputet sapiens huiusmodi furiosam predictarum vesaniam mulierum.

[11.]
Prziemysl, princeps primus et magnus vates, cum per multa tempora rexisset populum Boemicum, mortuus est. Cui successit filius suus Nezamysl, quod nomen Nezamysl nichil excogitans interpretatur. Ipse enim nichil excogitavit novi, sed in lege paterna mansit diebus vite sue in paceque populum suum rexit cuius filius Mnata sibi successit, qui et similiter in pace regens defunctus est. Cui eciam successit filius eius Woyn, qui Woyn filios duos habuit, videlicet Wnislaum et Wlastislaum, inter quos Boemie terram dividens. Wnislao Pragam et Boemie ducatum donavit, Wlastislao vero Lucensem alias Zatensem provinciam distribuit. De quo Wladislao postea Wlastislaus processit, qui successu temporis cum Neclan, duce Boemie, plura, ut in sequentibus tractabitur, bella commisit.
Huic itaque Wnislao filius eius successit Cresomysl. Isti omnes rexerunt in pace terram Boemie nec inveniuntur in cronicis acta eorum quecunque magnalia conscripta. Postea vero filius Cresomysli Neklan dictus rexit terram, cuius nomen, non punctus interpretatur. Et quidem nomini suo bene competebat talis interpretacio; nam adeo timidus erat, quod in nullo usu armorum interesse poterat vel volebat. Ipso itaque in ducatus regimine presidente Wlastislaus, dux Luczensis, que provincia nunc Zatensis nuncupatur, maximas gwerras Boemis fecit et multa prelia contra eos obtinuit, quamvis esset de genere Boemie principum et ducatum suum in Boemia obtineret, inter que bella ultimum bellum suum subsequenter describitur.

[12.]
Inter Luczanos et Boemos in campo, qui dicitur Turzko, factum est bellum. Unde sciendum est, quod tunc Luczana provincia, que nunc Zaczensis vocatur, distincta fuit quinque provinciis locorum. Prima situm habuit circa rivum, vocatum ex nomine Bynuria; secunda ex utraque parte Vska; tercia per circuitum torrentis Bruzinka; quarta Silvana dicta fuit sita inter terminos fluminis Mza; quinta in medio eorum Luca dicebatur: pulcherrima visu et usu fertilis, nomen traxit a re, quia luca boemice latine pratum dicitur. Huius itaque regionis homines, antequam civitas Saczensis edificata fuisset, Luczani vocabantur. Illis prefuit dux nomine Wlastislaus, vir bellicosus ac in consiliis multum dolosus. Hic condidit urbem, quam appellavit nomine suo Wlastislaw, inter duos montes Mednecz et Przipek in confinio duarum provinciarum, videlicet Byeline et Leutomirzicz, quam precinxit muro et firmavit valde. Hic movit bellum contra Boemos et inter suos tale statutum fecit, ut quicunque de suis gentibus habens in statura ultra longitudinem gladii et iussus non veniret ad pugnam, capite truncaretur. Deinde suos hiis verbis allocutus est: O milites, quibus ultima est in manibus victoria, olim non semel vicistis, iam actum agitis, non opus est armis, aut arma ad speciem milicie iam portari: sed pocius falcones, nisos et herodios, aliaque volatilium genera, que ad ludum et iocunditatem pertinent, vobiscum tollite, quibus carnes inimicorum nostrorum, si forte sufficient, dabimus ad edendum. Nam sine dubio ad ubera matrum inimicorum meorum loco filiorum catulos ponam et infelices exterminabo vicinos.
Interea quedam mulier, habens privignum filium, illum sic alloquitur: Scio Boemorum gentem obtinere debere victoriam, et ad finem, ut tu solus possis evadere, dabo consilium tibi: primum, quem in bello adversantem hostem habueris, interfice, et abscissis utrisque auribus eius ipsas in peram tuam mitte, et inter utrosque pedes equi tui in modum crucis evaginato ense tuo terram linire. Et hoc faciens equum ascendas, et terga vertas retro nullatenus respiciens. Sic vix solus poteris aliis omnibus interfectis evadere. Ille vero sciens novercam suam plenam esse spiritu phitonico, hoc ipsum se facturum promisit et fecit. Erat eciam eodem tempore quedam mulier phitonissa, que Neklan duci Boemie et gentibus suis consuluit, ut placarent deos per immolacionem asini, quem persuasit interfici et in mu tas dividi pecias atque ab universo exercitu sic consumi, quod ad persuasionem mulieris factum est. Interea idem dux Boemorum Neklan ob nimiam pusillanimitatem nec bello interesse nec eciam certari videre ausus, vocavit ad se secrete quemdam militem suum nomine Sder, probum, bellicosum et fortem, illumque armis suis paucis scientibus induit et ipsum super equo suo posuit, iniungens sibi, quod adversus hostes in persona sua bellaret suosque ad pugnam precederet Quod ille gratanter facere promisit et fecit. Precessitque exercitum suum et venit ad campum condictum prior cum suis ad quemdam collem eminentem in medio campi. Dux vero Wlastislaus similiter venit ab alia parte cum exercitu suo. Et ipse quidem et sui solutis volatilibus cum eorum multitudine aerem impleverunt. Deinde inter se bellare incipiunt. At miles strennuus, qui sub armis et persona Neklan, ducis sui, ad bellandum venerat, suos, ut fortiter se defenderent, admonuit et, si contingeret eum interfici, in colle eiusdem campi se sepelire precepit. Et sic fortissimus in hostes sevit et omnibus interfectis cum suis victor extitit, ac in eodem bello multis sauciatus vulneribus mortuus est etin dicto loco sepultus. Qui locus hodierna die nominatur bustum robusti militis.
Ab alia parte autem omnes interfecti sunt, illo solum excepto, qui ad informacionem noverce sue cle bello fugerat. Qui eciam domum suam rediens invenit mulierem suam mortuam esse, quam cum diligencius conspexisset, comperit ipsam vulneratam in pectore et auribus carere, ac recipiens de pera auriculas, eiusdem uxoris sue fuisse reperiit, eius quidem, quem in bello primum suum adversarium occiderat. Boemi vero intrantes terram illam devastaverunt eam et destruxerunt civitates eius nichil in ea penitus dimittentes, auferentesque ab eadem terra spolia multa. Et inter cetera invenerunt apud quandam vetulam filium dicti Wlastislai, Lucensis ducis, et attulerunt eum Neklan, principi suo. Qui pietate motus super puero eum occidi noluit, sed urbem nomine Dragus in plano loco construens super ripam fluvii Ohrzie id est Egre, iuxta pagum Postoloprth, ubi nunc est cenobium sancte Marie virginis, tradidit eundem puerum cuidam nominato Duringo qui fuit de Srbia genere, eiusque curam sibi gerendam commisit. Nam et idem Duringus vivente Wlastislao, patre suo, eiusdem pueri curam gessit. Postea vero Duringus predictus credens duci Neklan acceptum prestare servicium puerum sibi commissum duxit super flumen predictum Ohrzie, qui fluvius tunc congelatus fuit glaciemque perspicuam habuit. Et dum ad locum aptum voluntati sue venisset, dixit puero: Conspice domicelle sub glacie multos pisciculos. Puero vero se incurvante et conspiciente ipsum securi, quam latenter sub pallio portaverat, interfecit et caput eius amputavit et involvit sindone munda portavitque principi suo dicens:
Facere volui te et tuos securos, ne puer michi commissus, postquam per etatem crevisset adultam, recordatus mortis patris sui ipsum forsitan vindicasset. Ecce hoc caput suum tibi presento et mercedem inde postulo. Princeps vero Neklan cum suis magnatibus eodem tempore sedens in mensa, dum tam grande scehis esse factum audisset et caput filii prefati Wlastislai conspexisset, obstupuit et una cum magnatibus suis dictum Duringum reum mortis propterea iudicavit et dixit ad eum: De commisso facinore tuo hoc tibi sit premium: vel te de alta rupe precipites, vel suspendas in arbore vel tuo gladio interficias temet ipsum. Qui Duringus audiens sentenciam principis sui, statim desperatus se ipsum in alno arbore suspendit Que alnus, quamdiu stetit, et ex hac re alnus seu arbor Duringi nominata fuit Sicque principatus et genus dicti Wlastislai funestum exitum habuerunt.

[13.] Postquam dictus dux Neklan dies suos complesset mortuus est. Cui successit filius eius Hostiwit, cui similiter successit filius suus Borziwoy, primo paganus sed postea cristianus. Usque huc kronika presens taniquam de gentibus scripta, que nondum fidem catholicam habuerunt, per annos Domini distincta non est; que tamen inantea per annos Domini prout melius fieri poterit, distinguetur. [Sicut cronice Brandeburgensis marchie testantur historie cronica quoque Martini concordat, anno Domini DCCCXVII, cum in dicta marchia gens adhuc permixta Slavonica et Saxonica gentilitatis ritibus deserviret et coleret ydola, rex Romanorum Henricus, fllius ducis Ottonis Saxonie, castris positis in glacie potenter Brandeburg expugnavit et omnes provincias trans Albeam sue dicioni subiecit.] Anno Domini DCCCXCIIII dux Borziwoy baptisatus est cum uxore sua beata Ludemila a beato Metudio, archiepiscopo Morauie, sub temporibus Arnolphi imperatoris, induccione Swatopluk, Morauie regis, in civitate Welegradensi, cui regi Morauie temporibus illis dux Boemie suberat. Eidem eciam regi suberant terre, videlicet Polonia et Rusia, et erat caput regni Moravie civitas Welegradensis. Accidit autem eodem anno, quod rex Swatopluk contra dominum suum et compatrem Arnolphum imperatorem iniuste arma moveret Quamobrem idem imperator, dominus et compater suus, cum tota Germania ab una parte, et Hunis sive Ungaris ab alia adversus eum congregavit exercitum. Rex vero Swatopluk videns, quod imperatori resistere non potest, in campis in medio exercitus sui se furtim abstulit et secrete equum ascendens abinde aufugit, veniens ad quendam locum in vertice cuiusdam montis Sombor nominati, in quo Ioco tres heremite pro tunc habitabant. Ipse vero rex Swatopluk ad finem, ut maneret incognitus, equum suum interfecit et gladium humo abscondit ac dictos heremitas accedens ignotus, ab ipsis in socium receptus et coheremitam tonsus est, habitum assumpsit; et mansit ibidem cum ipsis, usque dum sensisset sibi imminere periculum mortis et horam. Tunc rex prefatus primo eisdem heremitis inanifestavit se, quis esset, et postea protinus expiravit. Cuius regnum filii eius pauco tempore et minus feliciter tenuerunt. Nam filius suus, qui regnum post eum gubernavit, quadam die festiva volens venari prope civitatem Welegradensem in silva, que Greczen vocatur, intimavit archiepiscopo sancto Metudio, ut ipsum cum missa solempni expectaret, quousque rediret. Qui beatus archiepiscopus expectavit usque prope meridiem: et cum timuisset negligi divinum officium, missam celebravit, rege minime expectato. Rex autem cum a venacione venisset et audisset, quod archiepiscopus missam celebraret et iam corpus dominicum consecrasset, indignatus cum canibus et venatoribus ecclesiam intrans fecit magnum sonitum et tumultum cum tubis venatorum et latratu canum. Sicque usque ad altare venit derisitque archiepiscopum sanctum Metudium et recessit de ecclesia supradicta. Ob quem despectum et blasfemiam finita missa archiepiscopus excommunicavit dictum regem et posuit interdictum et anathema per totum regnum Morauie. Et hoc facto se recepit Boemiam ad ducem Borziwoy, quem baptisaverat. Quem tunc eciam in fide confirmans abinde ivit Romam, ubi fratrem suum sanctum Cirilum invenit, qui prius quondam Swatoplucum, regem Morauie predictum, et totum regnum Morauie baptisaverat et eundem sanctum Metudium post se archiepiscopum ibidem dimiserat Ille beatus Cirillus Morauiam ad fidem converterat et multas alias Slowanicas regiones. Ipse eciam corpus beati Clementis pape, discipuli sancti Petri apostoli, de marmorea ecclesia, quam angeli sibi olim in mari edificaverant, iam propter peccata hominum mari exsicato, corpus sancti Clementis de tumba eius recipiens, secum Moraviam attulit; et deinde, cum de Morauia recederet, ivit Boemiam corpus sancti Clementis secum portans. Quod quidem sanctum corpus in castro Wyssegradensi in ecclesia beati Clementis per triennium conservavit.
Deinde Romam adiit cum corpore supradicto et ab apostolico impetrata licencia ecclesiam fundavit in urbe Romana in honore beati Clementis, ibique sancti Clementis corpus recondidit. In eadem eciam ecclesia ipse cum fratre suo sancto Metudio sepultus est, et ab ipsa ecclesia in hodiernum diem titulus unius cardinalis describitur. Ille eciam beatus Cirillus olim videns duriciam et incredulitatem Morauorum et Slowanorum, postulavit ab apostolico, quod indulgere et concedere dignaretur, ut missam et alia divina officia possent in lingua slowanica celebrare; nam non credebat aliter eos in fide confirmari posse. Qui papa petita huiusmodi habuit pro ridiculo, et dum in consilio cardinalium et multorum presulum desuper tractatum et deliberacionem haberet, subito vox de celis insonuit dicens: Omnis spiritus laudet Dominum, et omnis lingua confiteatur ei. Tunc papa hoc audito miraculo in perpetuum statuit, quod in lingua slovanica possint misse et alia divina officia celebrari. Et sic per archiepiscopatus et, provincias Spaletensem, Ragvisinensem, et Iadriensem et aput omnes suffraganeos eorum, et multos alios episcopatus tam per presules quam per sacerdotes misse et alia divina usque hodie in slovanico celebrantur.

[14.] Postquam prefatus rex, filius dicti quondam Swatopluk regis Moravie, excommunicatus a sancto Metudio, archiepiscopo supradicto, ut premittitur, modicum temporis vixisset, perdidit regnum suum Moravie, quod taliter exterminatum est. Nam partim Ungaris, partim Theutoriicis orientalibus alias Australibus partimque Polonis diripientibus membratim illud inter se valida potencia diviserunt, sicque regnum Moravie totaliter exterminatum, depopulatum, dilamatum et dimembratum est et civitas Welegradensis diruta funditus, et deinceps rex et regnum et archiepiscopatus Moravie penitus defecerunt et esse amplius cessaverunt.
Quod tamen regnum Moravie postea post CXCII annos, videlicet anno Dom. MLXXXVI per Henricum tercium huius nominis imperatorem de consensu principum imperii reintegratum est et in Boemiam translatum. Nam idem imperator ducem Boemie Wratislaum sublimavit in regem et Boemiam regnum constituit, faciens de regno Moravie marchionatum, et eundem marchionatum cum principatibus et terris, videlicet Polonia, Russia et multis aliis ducatibus et terris, que prius, temporibus Swatopluk, ultimi regis Moravie, ad regnum Moravie pertinebant, regno et corone Boemie subiecit, prout reintegracio et translacio huiusmodi in sequentibus, videlicet in capitulo de vita et regimine Wratislai, primi regis Boemie, plenius fideliter declarantur.

[15.] Dux Borziwoy fideliter servavit et adauxit una cum beata Ludemila martire, uxore sua, filia comitis Slawiborii de castello Bzew, quod modo Mielnyk dicitur, fidem catholicam, in quantum potuit, in principatu suo et feliciter regnavit temporibus suis post adepcionem baptismatis. Genuit eciam dictus Borziwoy duos filios, Spitingneum et Wratislaum, ex dicta uxore sua beata Ludemila.
Post obitum Borziwogii primi christiani ducis Boemie, Spitingneus, filius eius, obtinuit principatum, et post eiusdem Spitingnei obitum Wratislaus, frater suus, ducatum rexit, qui et fundavit ecclesiam sancti Georgii in castro Pragensi, ubi sepultus est. Qui Wratislaus accepit uxorem nomine Drahomirz de durissima gente Luticensi, saxis in credendo duriorem, ex provincia nominata Stodor. Eadem Drahomirz peperit duos filios, sanctum Wenceslaum Deo et hominibus propter virtutem eximiam acceptabilem, Boleslaum vero toti mundo propter maliciam et necem fratris sui odibilem et execrabilem.

[16.]
Crescente itaque religione christiana in Boemia postquam prefatus Wratislaus pro Spitingneo, fratre suo, ab hoc seculo decedente regimen ducatus Boemie assumpsisset et ex Drahomirzj uxore sua prefata, beatum Wenceslaum et impium Boleslaum filios genuisset. Drahomirz eadem idolorum sectis se per omnia implicabat. Dum itaque obiisset clarissimus princeps Wratislaus, matri sue beate Ludemile reliquit gloriosum puerum Wenceslaum, et gubernacionem patrie. Drahomirz autem, uxor sua, nutriebat secundum filium Boleslaum Impium et ad ritus gentilium eum frequencius incitabat.
Gloriosissima igitur matrona et patrona Boemorum, prima margaritha nec non primus flos in Boemia carptus, beata scilicet Ludemila, nepotem suum beatum Wenceslaum in fide christiana ac sacris literis et eloquiis ewangelicis imbuebat. Tandem pius consolator Spiritus sanctus liquefecit cor pueri et interiora eius inflammavit in tantum, quod ab extra scintille sue erudicionis fulgerent sicut lampades inter pios et iustos et fructus eternitatis florerent ex melifluo ore eius. Nam ex predicacione sua illuminata est patria Boemorum: virginitatem seu castitatem portavit mente et corpore; martirium siciens pro Christo non palliabat veritatem fidei christiane, sed palam predicabat oracionibus, vigiliis, elemosinis et, aliis piis operibus semper intentus et humilis super omnes coetaneos suos. Accidit autem, quod invida Drahomirz appetens extolli pre socru in ducatus regimine, tirranos pessimds Tunnam et Cumonem misit in castrum Tetyn, qui beatam Ludemilam strangulantes martirio extinxerunt, quam Christus torquatam torque aurea assumpsit in celum.

[17.]
Deinde pessima tiranna fremens fremuit in Christi fideles: filius autem ipsius primogenitus beatus Wenceslaus doctrinam et legem christianam, scilicet avie sue beate Ludemile, firmiter tenebat, revocans christianos expulsos et dispersos et eis omnibus pia opera impendebat. Panem et, vinum ad sacrificia missarum proprio labore et manibus excollebat, ligna et alia necessaria orphanis, viduis et pupillis propriis humeris noctis tempore deportabat. Interea dux Curimensis viri sancti humilitatem despiciens terram et ducatum suum cepit opprimere et vastare, ita quod coactus beatus Wenceslaus congregato exercitu obviam sibi in campum occurrit ad defensionem gentis sue. Quem dux Curimensis sprevit cum exercitu suo et occurrens ei sibi bellum indixit. Cui beatus Wenceslaus legaciones misit dicens: Si cupis ducatum meum, cur hii interficerentur in bello, quibus appetis dominari. Ego enim sanguinem tuorum non desidero effundi. Sed si appetis bellum, me vince solum et oninibus meis dominare in pace. Si autem te vincam, similiter sint tui mee dominacioni subiecti. Audiens hoc dux Curimensis letanter sub tali pacto condixit secum duellum, caucione firmata de predictis ex utraque parte exercituum. Cum autem processissent duces predicti ad duellum stantibus ad spectaculum exercitibus ex utraque parte, angeli celestes comitabantur beatum Wenceslaum et crux fulgurans precedebat faciem eius. Cum autem hoc vidisset Curimensis dux, prostratus coram eo peciit veniam. Cui beatus Wenceslaus ait: Remeare ad propria et contentus tuis esto, tua autem non desidero; vade in pace. Deinde beatus Wenceslaus vocatus ad imperialem curiam ab imperatore et principibus est honorifice receptus, et ad colloquia et consilia imperatoris invitatus tardabat quodam mane venire propter labores et fatigas nocturnas, quas faciebat in vigiliis et oracionibus, ita quod imperator cum principibus putarent eum arroganter pigritare. Et decrevit imperator cum principibus ob hanc causam eum, cum tarde veniret, in consilio non honorare. Postquam autem venit beatus Wenceslaus ad consilium imperatoris et principum, imperator vidit angelos eum ducentes et crucem auream in fronte ipsius maximo splendore nitentem. Tunc imperator procidens ad pedes eius cum principibus veniam peciit. Postea rogans eum, ut iuberet seu peteret, quidquid vellet tunc peciit brachium beati Viti martiris, quod imperator sibi dedit. Quo allato Pragam editicavit ecclesiam sub titulo ipsius gloriosi martiris, petens a beato Wolfgango, Ratisponensi episcopo, tunc Boemorum diocesano, ut non pigritaret venire ad consecracionem dicte basilice. Cui beatus Wolfgangus ait: Nunquid fili indiges de me? Nam tuam ecclesiam, quam consecrari desideras, in metropolitanam vidi erectam et, sublimatam coram Deo. Sed nutu tuo ad consecrandam ipsam libenter mittam. Cum quadam vice iret beatus Wenceslaus nocturno tempore nudipes ad ecclesiam hiemali tempore, dum nives et glacies campos et viam occuparent, miles suus secretarius nomine Podywen eum sequebatur et in eius pedibus frigus invaluit, quamvis esset calciatus, ut tollerare non posset. Cui beatus Wenceslaus aiens dixit: Pone pedes tuos in vestigiis pedum meorum. Quod et fecit et calefacti sunt pedes militis, ita ut nullum frigus deinceps sentiret. Vestigia autem pedum gloriosi martiris cruentata fortiter apparebant. Dederat se itaque gloriosus princeps beatus Wenceslaus caritative largitati, ut infantes serviles emeret libertati et Christo faceret heriles, vincula et patibula destruens, timens, ne sanguis proximi iniuste condempnaretur. Multa veridica futura predicebat seu innuebat, unde inter alia revelata ei extitit translacio gloriose avie sue beate Ludemile martiris, cuius corpus, prout revelatum sibi fuerat, reperit incorruptum. Quod ipse cum magna devocione honorifice transtulit in ecclesiam beati Georgii castri Pragensis. Deinde beatus Wenceslaus appetens celestia despiciensque terrena misit legacionem apostolico, ut monachalem habitum accipiendi licenciam sibi daret, secundum ordinem beati Benedicti, principatum resignare desiderans fratri suo Boleslao. Ipse vero frater suus Boleslaus bonis eius actibus invidens, terrena concupiscens et celestia despiciens, eius principatum desiderans, celeriter se sceleri inmiscuit et ipsum gloriosum principem ad convivium in castro Boleslawiensi, quod construxerat, invitavit Ipse vero mortis sue prescius tamquam ovis ad occisionem permisit se ducere, qui seductus a fratre mundano ducebatur ad celestem palmam martirii, gaudens et gracias Deo agens. Nam dum in cena recubuisset cum commilitibus suis, aiens dixit: Cras in vigilia prepositi paradisi calicem passionis amore Domini bibam, qui animam meam representabit Deo meo. Nunc autem mecum bibite et epulamini; nam de genimine huius vitis amodo non bibam vobiscum. Tunc a cena surgens oracionibus se dedit, gracias agens Deo, puram confessionem faciens contrito et conipuncto corde cum desiderio satisfaciendi a sacerdote veniam peciit, et cum amaro fietu pro peccatis tam suis quam proximorum usque ad gallicinium exoravit. Devotissime autem in matutin is horis perseverans et in aurora Verum solem rutilantem anime, scilicet corpus Domini, sumpsit. Et sic illuminatus et procuratus, tamquam jubar matutinum nocturnis insidiis obvians de potestate tenebrarum, fratrem suum procedentem, sevum et impium, dulci affatu salutans velud alter Abel a Cayn wlneratur. Et cum eum percussit, abiit retro et cecidit non habens potestatem in viro Dei. Sanctus autem Wenceslaus optans voluntarie offerre sacrificium Deo et ponere animam suam pro Christo, restituit sibi gladium aiens: Voluntas tua sit in manibus tuis. Qui accumulans peioribus pessima sicut ursus insidians de spelunca iterato in eum irruit cum suis complicibus, et sicut vippera carnem et sanguinem suum lacerare desiderans in proprium gemianum gladium extendit cum suis complicibits, ita ut morte eum affligerent, animam Deo, corpus terre relinquentes. Cuius sanguis fratricidium ante Deum proclamans abstergi nulla humana arte unquam potuit. Tempore autem gloriose passionis sue Christus regi Dacie apparens in cruce eum hortatus est, ut ecclesiam sub titulo martiris sui Wenceslai construeret, prout veniam ab eo appeteret obtinere, quod et fecit. Illo eciam tempore pessima et ignominiosa Drahomirz, mater sua, velud altera Iezabel sequens crudelitatem impiissime Athalie, que in proprium sanguinem suum regalem seviit et procuratrix extitit effusionis innocentis sanguinis martiris, primogeniti sui beati Wenceslai, velut Datan et Abiron absorpta est a terra in publica strata ante castrum Pragense versus occidentalem plagam, prout vestigia telluris usque in hodiernum diem cernuntur. Complices autem interfeccionis fratricide beati Wenceslai tam rabidis quam pessimis plagis percussi sunt. Passus autem et interfectus est sanctus Wenceslaus a fratre suo Boleslao in urbe Boleslaw predicta anno Dominice incarnacionis DCCCCXXIX, IIII kalendas Octobris. Anno Domini DCCCCXXX post passionem dicti sancti Wenceslai, ducis Boemie, regente Boemiam Boleslao Sevo consecrata est ecclesia Pragensis per Michaelem, Ratisponensem episcopum. Anno Domini DCCCCXXXI Boleslaus Sevus filium suum Strachquas Ratisponam misit monasterio sancti Emerammi liberalibus studiis imbuendum.

[18.]
Anno Domini DCCCCXXXII, IV nonas Marcii translacio gloriosi martiris de Boleslawiensi ad Pragensem ecclesiam ex mandato impii principis Boleslai fratricide ad occultacionem fame miraculorum ex ipsius meritis a Deo prodiencium obduratam mentem fratricide prostravit, dum lux lucis in sua allacione tenebras illustravit nocturnas et obscuros Pragenses carceres illuminavit et captivos liberavit. Nam vehiculum cum sequacibus torrenta fluviorum Rokytnice et Wltave pertransivit. Terra autem Christi militi applaudens contremuit aerque suavissimum odorem de corpore suo dedit. Et sic Deus in sua allacione per quatuor elementa eum honorare voluit. Et ita in optatam sue sepulture felicem ecclesiam, quam edificaverat, adductum corpus suum omnibus vulneribus sanatum est, preterquam wlnere auricule, quam frater sibi propria manu absciderat, quam et soror sua Przibislawa in Boleslaviensi ecclesia inter hostium et limen inventam post triennium suo capiti applicavit cum integritate sanitatis, sic quod in eo cicatrix vulneris nulla apparebat. Aput autem gloriosissimum corpus ipsius tam in allacione quam eciam post sepulturam in Pragensi ecclesia per ipsius merita Dominus multa miracula in multis infirmitatibus operatus est et adhuc in Christi fidelibus operatur, sicut scriptura est: Nimis honorati sunt amici tui Deus, nimis confortatus est principatus eorum. Nam per preces et merita eorum sive ipsius Deus exaltavit et honoravit principatum suum, videlicet Boemorum.

[19.]
Memorie namque dignum putamus describi veritatem miraculorum predicti sanctissimi martiris a Deo misericorditer prodiencium in suis fidelibus et devotis. Nam ex antiquis scripturis et veridicis relatibus invenimus, quod cliens ipsius nomine Podiwen, qui ante in multis bonis operibus sibi comes affuit, scilicet in vigiliis, peregrinacionibus et laboribus, ex iussu Boleslai Impii, fratricide predicti, suspensus est patibulo, quia zelator et relator bone et sanctissime vite ipsius sancti Wenceslai eciam post mortem extiterat. Et post biennium incorrupta barba et, unguibus crescentibus est in patibulo inventus, et abinde receptus in ecclesia Pragensi honorifice sepultus. Invenimus eciam in ipsius miraculis descriptum, quod multi captivi eum invocantes per merita eius ex diris carceribus sunt liberati. Inter quos gentilis quidam liberatus graciam Dei et martiris miraculo expertus baptismi sacramentum est adeptus cum unico filio suo, quem obtulit Deo ad clericatum in laudem Dei et martiris, qui deinde provectus est ad sacerdotalem dignitatem. Deo suoque martiri serviens usque ad vite consumacionem. Mulier eciam quedam visu orbata manuum recurva inflexione at ipsa nativitate contracta: que videlicet ad ecclesiam sancti Viti martiris ingressa et ante sepulchrum beati Wenceslai adducta orans intime cum lacrimis lumen oculorum et manuum recepit sanitatem. Vir quidam de Franconia ab adolescencia sua ex natali defectu contractus pedibus, ita quod solo reptando graderetur, in sopore nocturno vidit virum venerandum albis indutum dicentem sibi: Duci te facias ad civitatem Pragensem ad ecclesiam sancti Viti, ubi requiescit corpus sancti Wenceslai martiris, cuius meritis perfeciam recipjes sanitatem. Qui sompniasse se putans iussa implere neglexit. Nocte autem secunda ab eodem sene cum maxima claritate sibi apparente iterato monitus, quod nequaquam dimitteret, quin monita predicta perficeret. Qui iussis venerabilis senis apparentis obtemperans tandem Pragam delatus, prostratus solo ante sepulchrum martiris gloriosi in dicta basilica sancti Viti nervis extensis, basibus consolidatis et plantis recepit perfectam sanitatem, et ad propria remeavit laudans et glorificans Deum et gloriosum martirem beatum Wenceslaum. Multa quidem alia miracula Deus omnipotens per hunc sanctum martirem suum Wenceslaum operatus est, que in libro passionis sue plenius sunt descripta, et que longum nimis foret presentibus per ordinem enarrare; supra scripta enim de sancto Wenceslao taliter, ut apparet, ad honorem eiusdem nostri patroni et merito presenti cronice sunt inserta. Anno Domini CCCCXXXIII. Anno Domini DCCCCXXXIIII. Anno Domini DCCCCXXXV. Anno Domini DCCCCXXXVI. Anno Domini CCCCXXXVII. Anno Domini DCCCCXXXVIII. Anno Domini DCCCCXXXIX. Anno Domini DCCCCXL. Anno Domini DCCCCXLI. Anno Domini DCCCCXLII. Anno Domini DCCCCXLIII. Anno Domini DCCCCXLIIII. Anno Domini DCCCCXLV. Anno Domini DCCCCXLVI. Anno Domini DCCCCXLVII. Anno Domini DCCCCXLVIII. Anno Domini DCCCCXLIX. Sub dictis annis de Boleslao Sevo nichil notabilis in cronicis scriptum invenimus, nisi quod urbem Boleslawiensem muro vallavit. Item anno domini DCCCCL. dux Boleslaus Henrico, regi Romanorum, rebellat, quem rex adiit et eum sibi, sicut decuit, subiugavit. Anno Domini DCCCCLI. Anno Domini DCCCCLII. Anno Domini DCCCCLIII. Anno Domini DCCCCLIIII. Anno Domini DCCCCLV. Anno Domini DCCCCLVI. Anno Domini DCCCCLVII. Anno Domini DCCCCLVIII. Anno Domini DCCCCLIX. Anno Domini DCCCCLX. Anno Domini DCCCCLXI. Anno Domini DCCCCLXII. Anno Domini DCCCCLXIII. Anno Domini DCCCCLXIIII. Anno Domini DCCCCLXV. Anno Domini DCCCCLXVI. Hiis eciam annis suprascriptis de dicto Boleslao Sevo nichil aliud scribitur, quam quod ipse rexit, ut voluit, Boemie principatum.

[20.]
Anno Domini DCCCCLXVII. ydus Julii Sevus Boleslaus, sancti Wenceslai fratris sui interfector relictis duobus filiis Boleslao Pio et Strachquas morte preventus suum Boemie ducatum et vitam amisit. Qui Boleslaus Sevus post fratricidium perpetratum rexit Boemiam XXXVII annis, mensibus IX, diebus XVII.
Anno igitur Domini DCCCCLXVII Boleslaus Pius, Boleslai Sevi filius, vir christianissimus et multarum virtutum et operum plenus, XX ecclesias in Boemia de novo construxit, et sufficienter dotavit, inter quas principalem et primam ecclesiam sancti Viti, quam pridem sanctus Wenceslaus in castro Pragensi edificaverat, sublimavit in ecclesiam kathedralem. Quod sic accidit et ad effectum perductum est. Habuit enim sororem germanam nomine Mladam, devotissinam virginem et sanctis scripturis et literis eruditam, que dum causa oracionis Romam venisset, a Johanne papa benigne suscipitur, et ab eodem obtinuit ereecionem monasterii sancti Greorgii in castro Pragensi et se ibidem in abbatissam consecrari. Qui papa eandem Mladam taliter in abbatissam consecrans mutavit nomen eius vocavitque eam Mariam et instituit in dicto monasterio regulam sancti Benedicti.
Quo facto eadem abbatissa sancti Georgii castri Pragensis Maria induccione fratris sui prefati Pii Boleslai, ducis Boemie, a dicto papa Johanne obtinuit ecclesiam sancti Viti, quam olim sanctus Wenceslaus in castro Pragensi fundaverat, ut premittitur, in kathedralem ecclesiam sublimari. Et tam super sublimacione eiusdem Pragensis ecclesie quam eciam ereccione et, confirmacione abbacie et monasterii sanctimonialium beati Georgii in castro Pragensi predicto fratri suo Pio Boleslao, duci Boemie, apostolicas portavit literas sub his verbis:

[21.]
Johannes, servus servorum Dei, Boleslao, catholice fidei alumpno, salutem et apostolicam benediccionem. Justum est benivolas aures accomodare iustis peticionibus, quia Deus est iusticia, et qui diligunt Deum, iustificabuntur, et omnia diligentibus Dei iusticia cooperabuntur in bonum. Filia nostra, tua relativa nomine Mlada, que et Maria, inter ceteras haud abnegandas peticiones cordi nostro dulces intulit ex parte tui preces, scilicet ut nostro assensu in tuo principatu ad laudem et gloriam Dei ecclesie liceret fieri episcopatum. Quod nos utique leto animo suscipientes Deo grates retulimus, qui suam ecclesiam seniper et ubique dilatat et magnificat in omnibus nacionibus. Unde apostolica auctoritate et sancti Petri, principis apostolorum, potestate, cuius licet indigni tamen sumus vicarii, annuimus et collaudamus atque canonisamus, ut quoad ecclesiam sanctorum Viti et Wenceslai martirum fiat, sedis episcopalis. ad ecclesiam vero sancti Georgii martiris sub regula saucti Benedicti et, obediencia filie nostre abbatisse Marie constituatur congregacio sanctimonialium. Verumptamen non secundum ritus aut sectam Bulgarie gentis vel Rusie aut slovanice lingue, sed magis sequens instituta et decreta apostolica, unum pociorem tocius ecclesie ad placitum eligas in hoc opus clericum, latinis ad primum literis eruditum, qui verbi vomere novalia cordis gentilium scindere, et triticum bone operacionis serere sufficiat et valeat.
Et statim, ut iussum fuerat a papa prefato Johanne consilio ducis et abbatisse ecclesia sancti Viti decernitur futuro Pragensi episcopo, ecclesia vero sancti Georii martiris sorori dicti ducis Boleslai Marie.

[22.]
Anno Domini DCCCCLXVIII fuit quidam presbyter professione monachus de Saxonia, vir eloquens et magne sciencie nomine Ditmarus, qui pridem ad Pragensem urbem oracionis causa venerat, et qui postea Pii Boleslai, tunc ducis Boemie, noticiam adeptus, presertim quia linguam slovanicam bene scivit. Hunc dictus Boleslaus dux valde dilexit et cum communi consensu clericorum suorum eundem Dytmarum monachum in primum episcopum Pragensem elegit et cum literis suis Ottoni imperatori, quondam Henrici imperatoris filio, ad approbandum et instituendum transmisit.
Qui imperator viso eleccionis decreto et literis dicti ducis Boemie prefatum Dytmarum Pragensem episcopum approbavit et mandavit Magutinensi archiepiscopo, qui tunc curie sue prefuit, ut eundem Dytmarum in episcopum consecraret. Qui iuxta mandatum imperatoris taliter consecratus Pragam ad ducem suum Boleslaum Pium revertitur et inthronisatus ad ecclesiam sancti Viti Pragensem cathedralem, presulatum suum rexit utiliter, et non post inulta tempora feliciter vitam finivit et mortuus est anno Domini DCCCCLXIX, IV nonas Januarii, et in ecclesia sua Pragensi sepultus.

[23.]
Defuncto itaque primo episcopo Pragensi Dithmaro eligitur sanctus Woytiech nacione Boemus illustris. Nam pater eius Slawnik, comes Zlicensis, nobilis genere, vita et moribus, locuples valde fuit, multas urbes habens. Qui eciam sanctus Adalbertus matrem habuit Zczesislawam multis pollentem virtutibus. Habuit eciam quinque fratres, qui a nobilibus sue Pragensis diocesis in urbe Luticensi in odium sancti Adalberti crudeliter interfecti sunt. Quorum hec sunt nomina: Sobebor, Spitimir, Bohraslaw, Porzey, Czaslaw. Hii fratres sancti viri una cum patre et matre suis predictis sepulti sunt in ecclesia urbis eorum Lubisch. Prefatus vero sanctus Adalbertus in subdiaconatus existens ordine exigentibus multis virtutibus et sanctis operibus suis per Boleslaum Pium, ducem Boemie, et clerum Pragensem, quasi coactus in episcopum eligitur et mittitur per eos ad Ottonem imperatorem, filium Ottonis primi, qui tunc fuit in civitate Veronensi, ut eum in episcopum approbaret. Qui imperator peticioni eorum consenciens ipsum Maguntino archiepiscopo direxit in episcopum consecrandum. Et taliter consecratus ab eo induccione Alberti, Magdeburgensis archiepiscopi, tunc presentis sibi nomen imponitur Adalbertus quasi alter Albertus, tunc archiepiscopi Magdeburgensis Alberti equivocus et consocius.
Hic beatus Adalbertus, secundus Pragensis episcopus, sanctissimam vitam duxit; quomodo et qualiter, hec in legenda, vita et passione sua ad plenum videri potuerunt. Qui beatus Adalbertus, postquam sensisset incredulitatem et duriciam plebis sibi conmisse, plus voluit se salvare quam una cum ipsis Altissimo displicere, deliberavitque dimissa ecclesia et grege suo Romam adire. Et cum iter arripere vellet, casu contigit, quod Starchquas frater Pii Boleslai, ducis Boemie, ad cuius natale sanctus Wenceslaus olim invitatus per fratrem suum Boleslaum Sevum, de quo supra fit mencio, martirium subiit, de Ratispona veniens, in qua civitate Ratisponensi idem Strachquas dudum ante in monasterio sancti Emerammi ordinis sancti Benedicti habitum monachalem assumpserat, de licencia abbatis sui Pragam venit ad dictum fratrem suum ducem Boemie Boleslaum Pium. Quem Strachquas monachum dum sanctus Adalbertus esse fratrem ducis Boemie cognovisset, ipsum ad se secrete recipiens allocutus est:
Ex quo te video virum illustris generis, germanum ducis Boemie, scire velis tot esse scelera gregis michi commissi, quod singula corrigere non valeo, sed neque hic facere fructum bonum. Nam infidelitas, nequicia populi, incesta copula et inconstantis coniugii scelus, inobediencia et, negligencia cleri, superbia et intollerabilis potencia comitum et magnatum in plebe mee Pragensis diocesis adeo et taliter excreverunt, quod ad eorum emendam et correccionem debitam sufficere non valeo. Igitur decrevi Romam ire, apostolicum consulere et ad perversum populum nunquam redire. Tu igitur cum sis frater principis huius terre, forsitan plebs ista tibi magis quam mihi obediet, et tu consilio et auxilio fratris tui superbos domare, inobedientes corrigere et infideles poteris increpare ac ecclesie et gregi suo prodesse utiliter et preesse. Ecce, pastoralem baculum meum in sinu tuo pono et episcopatum meum tibi resignare promitto, et, ut licere possit in vita mea, te esse episcopum aput apostolicum impetrabo. Strachquas vero hoc audito episcopalem baculum sancti Adalberti in sinu suo positum in terram furibundus abiecit et dolose subiunxit: Nolo habere dignitatem in mundo, honores fugio, pompas despicio, indignum me iudico episcopali fastigio. Sed neque tantum pondus pastorale portare sufficio: monachus sum, mortuus sum et mortuos sepelire non possum. Que audiens sanctus Adalbertus Spiritu sancto plenus, aliam dicti Strachquas esse inentem quam verba recognoscens, respondit: Scias frater, quod modo cum bono non facis, facies postea cum maximo malo tuo. Post hec prefatus sanctus Adalbertus videns se non posse proficere, dimissa Pragensi ecclesia cum grege sibi commisso Romam peciit et apostolicum, quid facturus esset, consuluit Papa vero audiens causam adventus sui dedit sancto viro licenciam, ut magis liceret sine anime sue periculo exulare, quam quod in ecclesia sibi commissa persisteret sine fructu. Et sic de indulto apostolico sanctus Adalbertus deliberaverat ire Jerusalem, quod tamen perficere non potuit.
Sed postquam nonnulla loca religiosa peregre visitasset, reversus est Romam et stetit ibi cum beato Gaudencio, fratre suo, in monasterio beati Alexii tamdiu, quousque archiepiscopus Maguntinus conspiceret ecclesiam Pragensem pastore carere et plebem eius persistere in errore. Qui tunc archiepiscopus Maguntinus pro reditu sancti viri Adalberti ad apostolicum legatos mittit et literas. Papa vero habito desuper consilio sancto Adalberto respondit hec verba: Fili, si te audierint oves tue, ibidem facito fructum bonum, si vero non te audire voluerint, declina ab eorum consorciis et alios Christo lucrare. Sicque data licencia pape sanctus Adalbertus Pragam revertitur. Et licet ibidem aliquamdiu stetisset, nullum tamen fructum in commisso sibi grege facere potuit. Iterum Romam rediit et tamdiu ibi stetit in monasterio sancti Alexii predicto, quousque instante iterato archiepiscopo Maguntino aput papam denuo redire Boemiam compulsus est. Sed reversus Pragam multo minus proficere potuit, quam ante profecit; demum abinde recessit ad extraneas naciones.

[24.]
Strachquas vero monachus, de quo supra est mencio, postquam sanctum Adalbertum, Pragensem episcopum, iterum exulare vidisset et cognovisset ipsum ad ecclesiam suam hominum sibi commissorum peccatis invalescentibus nolle redire, seductus animo et avaricia tactus, dolositatem suam, qua pridem sanctum virum decipere nitebatur, depalians, non ut Aaron vocatus a Deo, sed temeritate propria sancti Adalberti prefati Pragensem kathedram sibi usurpare presumsit et pro consecracione sua archiepiscopum Maguntinum accedens, dum inter duos suffraganeos episcopos, ut moris est consecracionis huiusmodi, prostratus iaceret in medio, statim in signum indigne consecracionis sue a dempnio arreptus tamdiu vexatur inmaniter, quousque vita privatiis occubuit. episcopatum Pragensem, quem pridem per sanctum Adalbertum sibi sponte oblatum dolose accipere recusavit, postea, dum voluit, digno Dei iudicio infausta morte preventus assequi non potuit. Sed eius voluntate temeraria intercepta prefatus sanctus Adalbertus, quamdiu vixit, eciam exul et absens Pragensis permansit episcopus.
Sanctus itaque Adalbertus Ungariam veniens eiusque primum regem sanctum Stephanum baptisavit. Qui sanctus Stepharius post obitum sancti Adalberti in honore eiusdem sancti Adalberti Strigoniensem metropolitanam construxit et sublimavit ecclesiam, sicque totam Pannoniam et Poloniam, cui in Gnesnensis ecclesie kathedra beatum Gaudencium, fratrem suum, alio nomine Radim prefecit, qui postea, videlicet anno Domini DCCCCLXXXXIX, ibidem in episcopum ordinatus est, et sic eciam quamplures alias naciones convertit ad fidem, ipisque omnibus baptisatis ultimo Prussiam venit et ibi multa bona opera faciens a Prutenis martirizatus iubente Domino vitam cum palma finivit.
Anno Domini DCCCCLXX. Anno Domini DCCCCLXXI. Anno Domini DCCCCLXXII. Anno Domini DCCCCLXXIII. Anno Domini DCCCCLXXIIII. Anno Domini DCCCCLXXV. Anno Domini DCCCCLXXVI. Anno Domini DCCCCLXXVII. Anno Domini DCCCCLXXVIII. Anno Domini DCCCCLXXIX. Anno Domini DCCCCLXXX. Anno Domini DCCCCLXXXI. Anno Domini DCDCCLXXXII. Anno Domini DCCCCLXXXIII. Anno Domini DCCCCLXXXIIII. Anno Domini DCCCCLXXXV. Anno Domini DCCCCLXXXVI. Anno Domini DCOCCLXXXVII. Anno Domini DCCCCLXXXVIII. Anno Domini DCCCCLXXXIX. Anno Domini DCCCCXC. Anno Domini DCCCCXCI. Anno Domini DCCCCXCII. Anno Domini DCCCCXCIII. Anno Domini DCCCCXCIIII. Anno Domini DCCCCXCV. Sub hiis annis Domini quid et quando in principatu Boemie per Pium Boleslaum, ducem ibidem, de sancto Adalberto, Pragensi episcopo, et alias gestum sit, in cronicis distincte non ponitur, sed solum hoc modo, prout in premissis apparet. Et hoc ex horum negligencia, qui illis preteritis temporibus gesta principum conscripserunt.
Anno Domini DCCCCXCVI, nono kalendas Maii sanctus Adalbertus, secundus Pragensis episcopus, a Prutenis, sicut premittitur, passus est.

[25.] Et postquam sepe nominatus dux Boemie Pius Boleslaus per martirium et mortem sancti Adalberti, prout proxime suprascriptum est, suam Pragensem ecclesiam pastore carere vidisset, que quasi duobus annis vacavit, videlicet ab anno Domini DCCCCXCV, quo supra, usque ad annum Domini DCCCCXCVIII, taraquam zelator catholice fidei cogitare cepit, quem ibidem ydoneum pastorem preficeret. Et dum universam Boemiam perquirens dignum clericum ad tante dignitatis fastigium assumendum moribus et vita probatum invenire non posset, ne Deo noviter acquisitus populus fidem assumptam derelinqueret et errores pristinos sequeretur, solempnes misit nuncios ad Ottonem tercium huius nominis imperatorem, rogans, ut ecclesie sue Pragensi in tantis dispendiis posite consuleret et de persona ydonea pro presulatus Pragensis ecclesie regimine provideret. Qui imperator katholicus iuste peticioni sue merito consenciens quemdam capellanum suum Deodatum alias Tegdardum nacione Saxonem, nomine, vita, moribus et literarum scienciis decoratum, linguam quoque slovanicam scientem ad plenum, Pragensi prefecit ecclesie, mittens eum Maguntino archiepiscopo consecrandum. Anno Domini DCCCCXCVIII nonas Julii dictus Deodatus, tercius Pragensis episcopus, consecratus est per archiepiscopum Maguntinum.

[26.] Anno Domini DCCCCXCIX, VII idus Februarii dux Boleslaus Pius, de quo supra fit mencio, multis pollens virtutibus, victoriosus in preliis et maximus pacis amator, qui eciam habuit uxorem legitimam, nobilem genere, vita et moribus, nomine Hemmam, ex qua duos filios procreavit, Wenceslaum videlicet et Boleslaum, Wenceslaus cum adhuc puerilibus esset, in annis, febre correptus vitam finivit, Boleslao fratre suo superstite remanente. Postquam autem pater sibi sensisset tempus mortis instare, accersito filio suo equivoco Boleslao, ipsum coram coniuge sua Hemma et magnatibus Boemie multis informans documentis salutaribus docuit vitare vicia et quaslibet amare virtutes.
Et tandem post paterna monita et doctrinas sibi ducatus Boemie committens regimen plenus dierum felicium vitam finivit in Domino. Estque in ecclesia Pragensi sepultus. Rexitque ita Boleslaus secundus huius nominis ducatum Bohemie XXXI annis, mensibus VI, XX diebus.

[27.]
Anno Domini DCCCCXCIX, quo supra, Boleslaus tercius, Pii et secundi Boleslai, ducis Boemie, filius, post obitum patris regimen Boemie ducatus assumpsit; sed non tam felicibus auspiciis prout pater paternos terminos olim viriliter acquisitos servavit. Nam non longe post assumptum Boemie ducatus regimen dux Polonie nomine Mesko, homo plenus fraude, sibi urbem Krakow fraudulenter abstulit, omnibus suis de Boemia gladio nequiter interfectis. Habuit eciam dictus Boleslaus ex coniuge nobili duos filios Odalricum, et Jaromir: Odalricus a puericia traditus fuit in curiam imperatoris Henrici moribus et virtutibus imbuendus, sed Jaromir in aula paterna pennansit et liberalibus studiis eruditur.
Anno Domini M accidit, quod inter Boleslaum Boemie et Meskonem Polonie duces interveniente tractatu treugarum et pacis eciam iuramento firmato iidem duces ad certum locum insimul convenerunt In quo dictus Mesko sub dudum concepto dolositatis ingenio, attractis sibi quibusdam de Boemia consiliariis prefati ducis Boleslai muneribus, Wrssovicensibus nomine, inter quos erat Cochan principalis, perridis et nequissimis sui principis traditoribus, de eorum consilio idem Mesko ducem Boleslaum versus Cracoviam super alio certo termino veniendum ad convivium invitavit.
Qui dux Boleslaus taliter invitatus prioris dolositatis et fraudis non immemor et volens sibimet de peiore futuro cavere primo peticioni Meskonis dissenciens, sed postea Wrssovicensium traditorum, suorum consiliariorum, iniquis suasionibus victus se venire velle promisit. Nec tamen obmisit ducatum suum per nobiliores Boemie, illos duntaxat, quos fide probatos habebat, disponere, provide Statuens, ut si quid in eo dolositate dicti Meskonis eveniret, Jaromir filium suum in ducem et dominum suum assumerent loco sui. Sicque disposito principatu suo Cracouiam ad dictum Meskonem accessit. Et primum quidem ab eodem Meskone honorifice suscipitur, sed mox, dum convivio interesset, ab hospite suo prefato nequiter capitur et oculis privatur, suis omnibus, quos secum adduxerat, ibidem crudeliter interfectis.

[28.]
Postquam dictus Mesko de genere ducali degenerans fidem datam et iuramentum prestitum violasset ac in illustri Boleslao, Boemie duce, hospite suo, inhumana, sicut premittitur, scelera perpetrasset, dicti Wrssovicenses, tanti tradimenti et impietatis crudelissimi patratores, de nequam sua et amicorum suorum confisi potencia, superstitem iuvenem Jaromir, ducem Boemie, filium Boleslai prefati, machinantes extinguere, sibi preter consensum et scitum magnatum, baronum ac fidelis populi ducatus Boemie regimen fraudulenter usurpare conantur. Nam quadam die iidem Wrssovicenses traditores insignes, cum quodam perfidissimo maiore et directore eorum Cochan nomine, opportunitate capta ducem et dominum suum Jaromir simulate venacionis causa fictum ad locum, in quo nunc est monasterium Veliz, duxerunt, densas in silvas. Et dum locum aptum ad perpetrandum conceptum facinus conspexissent, ducem et dominum suum ligantes ad arborem et de ipso metam sagittariam statuentes sagittis et telis eum interficere nitebantur. Ubi sic accidit, quod idem dux Jaromir ob magne devocionis ardorem et multam reverenciam, quibus a puericia sua sancnim Johannem Baptistam summopere studuerat honorare, idem sanctus Johannes Baptista in tanta necessitate sua iuvenem ducem Jaromir graciose protexit. Nam dum persecutores et impii traditores sui in eum tela iacerent, sanctus Johannes cum indumento suo prohibuit, prout eidem duci Jaromir videbatur, quod dux ipse nullatenus a sagittis huiusmodi ledebatur.
In eadem eciam hora beatus Johannes uxori dicti Jaromir, matrone valde devote, per visionem apparuit, admonens eam, ut ad liberacionem sui mariti Jaromir suum fidelem populum incitaret. Insuper dum hec miraculose sic fierent, quidam familiaris dicti ducis Jaromir Howora nomine, qui premissis maleficiis interfuit, fidelitate motus subito equum ascendens venit Pragam, nunccians fidelibus et amicis dicti ducis singula, que per Wrssovicenses, impios traditores, suum committebantur in ducem. Qui statim armati equos ascendunt et una cum eodem Howora ipsos ducente fideliter ad locum predictum veniunt et maleficos temerarios, quos possunt, capiunt et trucidant digria morte, ac dominum suum miserabiliter afflictum dissolvunt. Qui solutus coram omnibus narrat, qualiter sancti Joannis Baptiste fuerit auxilio miraculose protectus, et in perpetuam memoriam liberacionis huiusmodi arborem, ad quam ligatus fuit, precidi fecit, construens in eodem loco preposituram et monasterium Welisch in honore sancti Joannis Baptiste, in quo hodie altare maius super stipite dicte arboris situm est. et plures degunt monachi sub regula sancti Benedicti sub abbate Insule Sazaviensis. Familiares vero et fideles populi dicti Jaromir ducem suum honorifice suscipiunt et Pragam reducunt. Servo autem Howora propter probitatis fidem, quam ostendit in duce, idem dux Jaromir hereditarie supremi venatoris officium donavit, quod ad curtem Stebnam pertinuit. Et sic idem Howora illud officium ad posteritatem suam gracia honorifice mercedis deduxit.

[29.]
Anno itaque M primo, dum premissa in Boemia gesta fuerant, Mesko, dux Polonie, nactus auxilio sceleratorum Wrssoviensium et amicorum eorum, proditorum ducum Boemie, congregato exercitu valido Boemiam veniens Pragam obsedit, et infra biennium Pragensem urbem obtinuit castro, Wissegradensi in dicta urbe viriliter resistente.
Anno Domini MII quo supra dictus sceleratus Mesko nunccios suos ad imperatorem Henricum cum maxima pecunia et mujtis muneribus misit, eidem supplicans, ut sibi Odalricum fratrem Jaromir; ducis Boemie, qui tunc temporis, prout eciam superius scribitur, prefati imperatoris educabatur in curia, vinctum transmitteret. Quod imperator prefatus cupiditate auri et muneribus corruptus adimpleri mandavit in imperialis sui nominis dedecus et honoris. Qui Odalricus postea vel iussu imperatoris dimissus vel fuga de carceribus et vinculis liberatus est et rediens in Boemiam secrete venit in quoddam castrum suum firmissimum Dreuik nomine. Et abinde quemdam militem fidelem mittit in urbem Pragensem, iniungens ei, quod nocturno tempore per clamorem buccinarum et tubarum incautos hostes perterreat. Mox vero fidelis miles iussa domini sui exequens, ascendit nocte media in prefate urbis Pragensis eminenciorem locum Zizi wlgariter nominatum, qui nunc Strahouia dicitur, ubi tubis et buccinis sonitum faciens altis vocibus clamores ingeminat sub hiis verbis: Fugiunt, fugiunt Poloni confusi turpiter, irruite, irruite armati Boemi acriter! Quos sonitus clangores tubarum et sonorosas voces audientes incauti Poloni timore perterriti dimissis armis et rebus suis, ut melius possuut, turpiter aufugiunt, sic quod quidam ex eis nudi, quidam precipitati de ponte, quidam per preruptam viam et posticum castri Pragensis itineris angustia pressi, alii evaserut, alii miserabilitet perierunt.
Et dictus dux Mezko similiter vix cura paucis evasit. Quod dux dictus Odalricus percipiens statim altera die Pragam venit et ducatus Boemie possessionem assumpsit. Ac deinde tercia die adventus sui ad suggestionem dictorum Wrssovicensium traditorum Jaromir, fratrem suum, fraterni oblitus amoris, excecari mandavit, ut sic securus a fratre persisteret in ducatus regimine supradicti.

[30.]
Anno Domini MII quo supra, dum sic prefatus Odalricus ducatus Boemie regimen assumpsisset, accidit; quod quadam vice, dum de venacione rediens per quandam villam suam transiret, vidit virginem pannos lavantem ad puteum, Bozenam nomine, quod alio vocabulo Beatrix dicitur, mire pulchritudinis et decoris. Quam sic intuitus totus in eius concupiscenciam et amorem exarsit, et mittens nuncios suos continuo tulit eam et in legitimam duxit uxorem, ex qua generavit filium elegantissimum nomen sibi Brziecislaus imponens.
Anno Domini MIII predictus Odalricus potenciores de prefatis Wrssovicensibus traditoribus perfidis digna morte mandavit extingui.
Anno Domini M quarto Benedictus cum sociis suis, Matheo, Johanne, Ysaac et Cristino in Polonia heremiticam et sanctam vitam ducentes, per quosdam Polonos predones, qui se aput eosdem sanctos viros quandam massam auri, quam ipsis Mesko, dux Polonie, devocione permotus miserat, quamque viri sancti, ne pecunia dediti in suis oracionibus impedimenta sentirent, dicto duci remiserant, invenire sperabant, nocturno tempore crudeliter interfecti sunt, et sic martirium passi migrarunt ad Dominum. Fuerunt autem hii sancti viri quondam socii sancti Adalberti, Pragensis episcopi, quos idem episcopus de Roma ex monasterio sancti Alexii secum Poemiam et Poloniam adduxerat, qui vestigia patris et directoris eorum sancti Adalberti sequentes multum in Polonia populum converterunt ad fidem et omnipotenti Deo, quamdiu in hoc seculo fuerunt, sanctis operibus placuerunt.
Anno Domini MVI Hemma, uxor Boleslai secundi, mater Odalrici et Jaromiri fratrum, mulier nobilis et plena virtutibus, febre correpta obdormivit in Domino et in Pragensi ecclesia sepelitur.
Anno Domini MVII. Anno Domini MVIII. Anno Domini MIX. Anno Domini MX. Anno Domini MXI. Anno Domini MXII. Anno Domini MXIII. Anno Domini MXIV. Anno Domini MXV. Anno Domini MXVI. Hiis annis et eciam sequentibus Odalricus, Boemie dux, ducatum suum provide rexit, nec quicquam contrarietatis a quoquam sustinuit.
Anno Domini MXVII Deodatus, tericius Pragensis episcopus, successor sancti Adalberti, mortuus est III idus Junii, cui successit Eghardus, quartus Pragensis episcopus. Anno Domini MXVIII. Anno Domini MXIX. Anno Domini MXX.

[31.]
Anno Domini MXXI predicti Odalrici filius Brzieczislaus, qui per multas virtutes, crescebat in melius, transcendens de puericia in iuventutem, audiens magnam famam de pulchritudine cuiusdam virginis, Juditha nomine; filie Ottonis Ruffi, suo firmavit in animo, qualiter prefatam sibi speciosam virginem matrimonialiter posset adiungere. Et dum audisset, quod virgo eadem in quodam monasterio nominato vulgariter Nidermunster in civitate Ratisponensci imbuenda liberalibus studiis servaretur, acceptis ad se fidelioribus secrecioribusque familiaribus suis, simulavit se velle imperatorem accedere, cum ipsis iter arripuit et septem dietas continue faciens optatum dicti monasterii pervenit ad locum. In quo altera die tacitus intra se conceptum revolvens propositum solus claustrum circuit, querens, si posset presenciam dicte virginis accedere. Et dum intra monasterium venisset, vidit prefatam Juditham cum aliis puellis sollaciando discurrere, et statim eius inspecto decore et amoris igne succensus virginem rapit et cum ipsa subito equum ascendens aufugit Et veniens ad portam exteriorem, hanc obstructam ferrea kathena reperit, qui statim gladium vibrans unius ictus impetu kathenam firmissimam geminas divisit in partes. Quod factum fortissimi militis usque hodie cerni potest. Et sic cum virgine rapta familiaribus suis id minime scientibus fugitivus abscessit ac per dies et noctes transiens ad patrem suum ducem Odalricum pervenit. Familiares vero sui in dicto monasterio comprehensi miserabiliter tormentati sunt et crudeliter interfecti, Brzieczislaus itaque patri suo, que gesta fuerant, retulit et accepta licencia transivit Moraviam, procurans sibi virginem Suam Iuditham matrimonialiter copulari.
Preterea imperator Otto percipiens filiam suam Juditham per filium ducis Boemie raptam esse, indignatus valde iuramento firmavit, quod vel mortem subiret vel subiugata Boemia imperialem sedem suam in ducatus medio collocaret. Ex adverso vero iuvenis Boemie dux magnanimus prestitit iuramentum, quod nisi morte preventus tam grande cesari dampnum inferret, quod de hoc imperator et imperium iacturam perpetuam sustinerent. Ex quo fit, quod imperator exercitu congregato potenti Boemiam nititur invadere, et econtra Boemie dux nec non Brzieczislaus filius eius cum gentibus suis ad resistendum cesari viriliter se disponunt. Et postquam iam uterque, tam imperator quam Boemie dux, cum exercitibus suis starent in campis, prefata domina Juditha, filia imperatoris et uxor ducis predicti, femina prudens et provida, concepit in animo, qualiter huiusmodi grandes inimicicias inter tam propinquos affines interciperet et omnino sedaret.
Ac tandem ab imperatore securitatis conductu recepto ipsum accessit et inter multos et varios tractatus hunc modum et ordinem adinvenit, quibus cedes populi ab utraque parte vitari et iuramenta facta absque cuiuslibet preiudicio partis observari valerent. Tractavit etenim, quod imperator transiret Boemiam et in medio eius, videlicet in Boleslavia, imperialem sedem suam poneret et, in eadem sede potenter resideret et eam ibi in perpetuam huius rei memoriam relinqueret. Similiter ad salvandum iuramentum mariti sui Brzieczislai, ducis Boemie prefati, tractavit, quod dum duces Boemie et suos posteros curiam imperatoris accedere contingeret et ad tria miliaria in vicino venirent, terras imperii per incendia sub eiusdem imperii dispendiis licite dampnificare valerent, et quod ad huius rei perpetuum recordium pro armis ducalibus Boemie aquilam imperialem in campo albo per pennas aquile circumquaque flammis distincto deferrent. Quo ingenio per dictam Juditham sapienter invento imperator et dux Boemie supradicti concordati sunt. Et sic imperator cum suis Boemiam intrans Bolesslaviam venit et ibidem imperialem sedem suam preciosissimam posuit, que ibidem in ecclesia Boleslaviensi usque in hodiernum diem pro huius rei memoria diligencius custoditur. Et postea iuramento servato pacificatus recessit.
Similiter Brzieczislaus, iuvenis Boemie dux, extra Boemiam curiam imperatoris accedens, dum in vicino ad trium miliarium spacium pervenisset, per ignis incendium imperii bona dampnificaus iuramentum servat, tractata huiusmodi ad posteros suos Boemie duces deducit, quod eciam tam a posteris ducibus, quam eciam futuris regibus Boemie usque hodiernum diem in huius rei memoriam perpetuam observatur. Et ab hoc tempore Brzieczislaus Odalricum, patrem suum, in ducatus regimine usque ad eiusdem patris sui obitum in multis laboribus provide relevavit.

[32.]
Habebat itaque dictus Brzieczislaus ex donacione paterna in potestate Moraviam, quam partim a Polonis oppressam strennuis actibus ab eorum manibus liberavit, et comprehensa multitudine Polonorum centenos cum centenis concumulans vinctos misit Ungariam, ipsos pecunia vendidit et in servitutem perpetuam relegavit, et tamquam sapiens filius patrem relevans in multte laboribus multosque strennuos actus faciens de mandato patris sui, vices eius gerens, Boemiam feliciter gubernavit. Anno Domini MXXII facta est maxima persecucio christianorum in Polonia.
Anno Domini MXXIII Ekhardus episcopus Pragensis, obiit VI idus Augusti, cui successit Izza.
Anno Domini MXXIIII. Anno Domini MXXV. Anno Domini MXXVI. Anno Domini MXXVII. Anno Domini MXXVIII. Anno Domini MXXIX. Anno Domini MXXX obiit Izza, quintus Pragensis episcopus, Emler FRB: IIII; alit. ms. 3: IIIIIII kalendas Februarii, cui Seuerus successit.
Anno Domini MXXXI. Anno Domini MXXXII. Anno Domini MXXXIII. Anno Domini MXXXIIII. Anno Domini MXXXV. Anno Domini MXXXVI. Anno Domini MXXXVII Boleslaus prefati Odalrici ducis pater, quem, ut supra dictum est, impius Mesko, Polonie dux, oculis privaverat, mortuus est et in ecclesia Pragensi sepultus.
Eodem anno V idus Novembris Odalricus, Brzieczislai pater, infirmitate gravatus feliciter vitam finivit. Cuius obitum Jaromir, frater ejus, quem pridem dictus Odalricus excecari mandaverat, percipiens Pragam venit et Brzieczislaum, nepotem suum, ima cum baronibus, magnatibus et populo Boemie elegit et prefecit in ducem, ipsumque nepotem suum publice ammonuit, ut iniquorum traditorum Wrssovicensium genus exterminaret et suorum deberet fidelium consilia studiosius imitari, narrans coram omni populo quantam tradicionem quantumque scelus Wrssovicenses prefati olim in suis ducibus et dominis perpetrassent. Unde Wrssovicenses, eorundem filii, iniquorum patrum suorum sunt iniquissimi sectatores, presertim Cochan, qui quadam nocte, dum dictus orbatus lumine Jaromir ad laxandum ventrem privato sederet in loco, eundem per posteriora trans corpus nequiter letaliterque wlnerans miserabiliter insontem extinxit. Sicque Jaromir moritur anno predicto, II nonas Decembris.

[33.]
Anno Domini MXXXVII quo supra dictus Brzieczislaus ducali paterna collocatus in sede, vir providus, strennuus et multa virtute preclarus ducatum suum cupiens dilatare et in partes circumvicinas extendere vires suas, regnum Vngarie potenter intrat et eius regionem usque urbem Strigoniensem devastat. Preterea prefatus dux Brziecislaus ex nobili et decora coniuge sua Juditha quinque elegantissimos filios procreavit, videlicet Spitigneum, Wratislaum, Conradum, Jaromir et Ottonem de quibus postea successive dicetur.
Anno Domini MXXXVIII Brzieczislaus patrati quondam sceleris in avum suum Boleslaum per Meskonem, ducem Polonie, non immemor, congregato exercitu suo intrat Poloniam, eamque devastat et destruit, Krakow, insigniorem urbem Polonie, strennuus victor acquirit et funditus subvertit, ac ibidem ditissimis thesauris ac spoliis oneratus Polonie ceteras urbes lucratur, succendit et destruit usque ad castrum Bdek, ubi castellani terre et hominum maxima multitudo confugerant. Qui dicto duci et eius exercitui resistere non valentes se gracie sue humiliter subdiderunt; quos graciose recipiens misit Boemiam, assignans eis partem silvarum in loco Czirni, quemdam prefectum inter eos capitaneum et maiorem constituens decrevit, ut sub ea lege, qua in Polonia vixerant, permaneant. Qui ab urbe Bdek usque hodie Bdekani vocantur.
Deinde dux Brzieczislaus predictus usque Gneznensem transiens metropolim, ipsam victoriose lucratur, et tam ipse quam sui ecclesiam beate Marie virginis, ubi corpus beatissimi martiris Adalberti reconditum erat, reverenter intrantes, confessi et contriti triduanis vacant ieiuniis, et, ante sepulchrum sancti Adalberti una cum Severo, Pragensi episcopo, in terram prostrati oracione fusa et Dei nomine invocato altare maius, in quo corpus sanctum reconditum fuerat, aperientes, invenerunt sanctum Adalbertum in sarchofago habitu et corpore integrum per omnia, ac si ipso die missarum solempnia celebrasset. De cuius corpore miri odoris fragrancia non solum totam Gneznensem replevit ecclesiam, ymo ducem Boemie et eius exercitum mirifice confortavit. Ubi stupenda valde res accidit, puta, quod ante lapsum trium dierum nemo sacri corporis sarchofagum tangere potuit, sed elapso triduo et oracionibus multiplicatis capsam attingunt sancto cum corpore et ipsam in altaris arce collocant. Offertque dictus dux Boemie Brzieczislaus ducentas marcas argenti.
Similiter in eadem ecclesia corpus sancti martiris et archiepiscopi Gneznensis Gaudencii, qui et alio nomine Radym vocatur, fratris beati martiris supradicti, reperiunt, et ibidem in alia ecclesia corpora sanctorum quinque fratrum: Benedicti, Ysaac, Mathei, Johannis et Cristini, de quibus supra fit mencio, prefatus Boemie dux obtinuit. Similiter quandam crucem auream magni ponderis, quam quondam Mesko, dux Polonie, obtulerat, et quandam tabulam auream ponderis trecentarum librarum auri et multa alia preciosissima ornamenta recepit et cum reverencia digna Boemiam apportavit. Et dum circa rivulum Rokitnik Pragam applicuissent, tam dux quam clerus et populus universus tantis preciosissimis reliquiis processionatim obviam facientes et cum magna leticia in Pragensem portantes ecclesiam honorifice recondiderunt ut decuit. Facta est autem hec translacio sanctarum reliquiarum huiusmodi anno Domini MXXXVIII, kalendis Septemb. IX.

[34.]
Anno Domini Mill. XXXIX premissis divina favente gracia prospere sic gestis, et de tantorum patronorum sanctissimis allatis reliquiis tota Boemia plurimum exultante, quidam invidia seducti apostolicam sedem accedunt ducem Boemie Brzieczislaum pape deferunt eo, quod contra sanctorum patrum decreta et canonicas sancciones prefatorum beatorum corpora de Polonia in Boemiam, sicut premittitur, asportarat. Unde tam dux quam Severus, Pragensis episcopus, de presumcione huiusmodi plurimum arguuntur et ad respondendum desuper coram apostolica sede missis citacionum literis ad pape presenciam evocantur. Qui mittentes nunccios et legatos suos ydoneos, qualiter non temeritate sed bona intencione nec non pro magna salute Boemice gentis translacionem patronorum suorum huiusmodi fecerant, se excusare curantes postulaverunt misericordem veniam de commissis. Summus pontifex itaque excusaciones et peticiones eorum admittens precepit ac pro satisfaccione premissorum iniunxit, quod prefatus dux Boemie Brzieczislaus collegium canonicorum in Boemia de bonis suis propriis sufficienter in omni necessitate construeret et decoraret ac, quod in eodem collegio persone ecclesiastice ydonee instituerentur. Canonice procuraret, qui divinis laudibus inibi Domino perpetue deservirent.
Ambasiatores itaque ducis Boemie supradicti tam misericordi et benigna summi pontificis responsione recepta leti revertuntur Boemiam, suo principi ea, que acciderant per ordinem enarrantes. Brzieczislaus vero, Boemie dux, apostolicum preceptum gratanter acceptans et exequens, in urbe Boleslaw, sita in littore Albee fluminis, sub honore sancti Wenceslai martiris, quondam ducis Boemie, in qua olim idem sanctus Wenceslaus ab impio fratricida Boleslao martirium passus est, solempnem collegiatam canonicorum fundari, construi et decorari procuravit ecclesiam, ea, que sibi per apostolicum super premissis iniuncta fuerant, effectualiter execucioni demandans. Que Boleslaviensis ecclesia fundata, erecta et decorata, sicut premittitur, usque hodie cerni potest in evidens testimonium premissorum.

[35.]
Anno Domini MXL postquam super translacione predictorum beatorum martirum de Polonia in Boemiam summus pontifex cum Brzieczislao, duce Boemorum, ut supra dicitur, misericorditer dispensasset imperator Henricus secundus audiens magnam auri quantitatem in Polonia receptam et, per dictum ducem in Boemiam transportatam, auri cupiditate seductus, imperiales nunccios et literas prefato duci Boemie destinavit, mandans, quod thesaurum, quem pridem in Polonia receperat, vel infra statutum terminum ad plenum redderet, vel imperatorem cum potencia exercitus hunc ab eo extorquendum Boemiam advenire sentiret Quod audiens et, intelligens Brzieczislaus, Boemie dux, imperatori in hunc modum respondit:
Invictissime cesar! Salvo literarum tenore vestrarum et imperialium mandatorum predecessoribus vestris et vobis in licitis et honestis semper paruimus et fideliter adhesimus. Karolus enim Magnus, quondam Pipini, regis Francie, filius, dum viveret, nobis censum imposuit, quo Romanis imperatoribus teneamur obnoxii, videlicet centum XX boves electos et quingentas marcas argenti solvendum. Quod quidem servavimus, nec in aliquo sumus transgressi. Ultra cuius observanciam nec artari nos licet, nec quocunque largiori iugo gravari. Nam pocius eligimus mori quam insolitum ferre onus.
At vero imperator hiis auditis rescripsit: Quod non obstantibus statutis anterioribus quibuscunque preceptum suum velit effectualiter adimpleri vel ad execucionem eius ipsos compellere manu forti. Et sic dum prefatus dux Boemie Brzieczislaus mandatis imperialibus obtemperare renueret, statim imperator furore succensus fortem et magnum congregat exercitum. Et personaliter cum principibus suis ab uno latere per viam, qua itur Ratispona, Boemiam applicat et in littore fluvii Rzezen qui vulgariter dicitur Regen, ad partem, que declinat versus Kam, prope silvas cum exercitu suo castra inetatus est. Ducem vero Saxonie Othardum nomine, virum bellicum et industrium, cum suis ex opposito alterius partis, qua itur per Sirbiam versus Saxoniam, ad invadendum Boemiam ordinavit. Sicque ex utraque parte terram et gentem Boemie duris congressibus nitebatur opprimere. Dum igitur imperator a parte exercitus sui metas Boemie attigisset, et densitatem silvarum, qua ad intrandum Boemiam aditus preclusus erat, liquido conspexisset, viasque quaslibet inveniret obstructas, suos singulos iubet manum apponere et per densitates silvarum huiusmodi vias necessarias preparare. Quo facto una cum suis intrat obscura silvarum in loca, et dum quemdam eminenciorem locum silvarum huiusmodi ascendisset, imperialia fixit tentoria et sedens Boemieque terram et situm inspiciens, principes et nobiles suos convocat ac ipsos opportunis exhortacionibus alloquitur et ammonet, ut eciam absque tedio de victoria securi procedant et intendant viriliter incepto labori.
Qui monitis imperialibus animati linquentes tentoria Boemie densiores intrant in silvas, et postquam aliquantum itineris duris laboribus in earundem silvarum asperis perlustrassent et neminem sibi resistere persensissent, per insolitos montes et colles maximis cum fatigis progredientes ulterius, dum iam abrupta viarum pericula evasisse sperabant, restat ex solitudine et inconsueta via labor. Et quidem fortissimi milites viribus fortem in talibus cupiunt superare laborem, non hostibus sed itineris devio fatigati, temporis eciam exuberante calore quietem et refrigerium petunt. Et sic multa ponderositate lassati credentes se hostium adversitate securos arma deponunt. Et dum velut inter pacatos fines inopinatis eventibus se improvide exponunt, accidit, quod prefatus Boemie dux, qui cum fidelibus suis populis ad defendendum terram suam non sine ordine sapienter, ut potuit, iam disposuerat facta sua, senciens ex fatigis et laboribus, sicut premittitur, imperatoris exercitum defecisse, incautos hostes cum suis audacter quietus invasit, et ipsos a maximo usque ad minimum absque pietate percuciens, quoslibet, quos non salvavit fuge presidium, interfecit, ac insuper eciam fugientes usque ad imperatoris tentorium persecutus est, nec pepercit generi vel etati. Imperator vero inopinatum gentis sue casum ex eventu rei percipiens, vix de tanto periculo cum paucis evasit. Et sic cum principibus suis pro tunc per fugam liquit Boemiam, qui pridem sub imperiali victrice aquila victoriam speraverat reportare.
Ex adverso vero ab ea parte, per quam Othardus, Saxonie dux, cum suis Boemiam, intraverat per viam, que dicitur Belina, ipsam, ut potuit, devastavit, quousque ad pontem Gnewin alias Bruks iuxta fluvium Belinam pervenisset. Ibidem dum infortunatos cesaris eventus audisset, mente perterritus et, intervenientibus treugis revolvere cepit in animo, quomodo prefatum ducem Boemie Brzieczislaum mitigaret et, post tantam victoriam cesari reformaret Brzieczislaus vero, Boemie dux, de fidelitate sue gentis presumens, dicti ducis Saxonie sprevit consilium, mandans sibi, quod vel voluntarius infra triduum exeat Boemiam vel post lapsum eius bello pressus subiaceat nec habeat amodo liberam licenciam exeundi. Qui vir providus talia prudenter advertens et prioribus domini sui cesaris discriminosis pensatis dispendiis Boemie terram et metas cogitur exire pacificus. Interea dux Brzieczislaus predictus ad defendendum fines Boemie versus Saxoniam comitem Belinensem Prkossium nomine cum tribus legionibus deputavit.
Anno Domini MXLI ex eo, quod idem Prkossius, Saxonum corruptus pecunia, duci Othardo predicto non restiterat, ut debuit, per ducem Brzieczislaum captus est et oculis erutis, manibus pedibusque abscisis precipitatur in flumen Bieline, ut alii eius exemplo perterriti ad votum et iussum ducis sui defendant patriam et fidem prestitam principi suo inviolatam observent.
Anno Domini MXLII Henricus imperator una cum Othardo, duce Saxonie supradicto, inclitorum nobilium suorum et fidelium ruine non immemor ulcisci cupiens imperiali potencia, multis itineribus Boemiam intrans, eam undique devastavit, et demum perveniens usque Pragam obsedit eam. Quo facto dum tanto exercitui dux et sui resistere non valerent, Severus, Pragensis episcopus, timens, ne propter fidelitatem, qua cesari tenebatur, per ipsum Pragensi episcopio privaretur, quadam nocte secrete aufugit ad cesarem. Quod audiens Brzieczislaus, dux Boemie, tamquam vir sapiens et in necessitate maturus imperatorem auro placat, dans sibi mille quingentas marcas argenti, que fuit summa tributorum trium preteritorum annorum, pacemque firmavit cum ipso. Et sic cesar, qui pridem anno preterito bello victus turpiter de Boemia per fugam evaserat, iterum anno futuro non resistencia ducis, sed muneribus placide pacificatus abscessit; quique prius fuerant inimici, ex tunc intervenientibus premissis eventibus amoris vinculo iugiter reformantur.
Anno Domini MXLVI dedicata est ecclesia s. Wenceslai in Boleslavia XV kalendas Junii per Severum, sextum Pragensem episcopum.
Anno Domini MXLVII. Anno Domini MXLVIII. Anno Domini MXLIX. Anno Domini ML. Anno Domini MLI. Anno Domini MLII mater ducis Brzieczislai et coniunx Odalrici Bozena alias Beatrix nomine migravit ad Dominum, estque in ecclesia Boleslaviensi sepulta.
Anno Domini MLIII sanctus Procopius abbas plenus sanctis operibus celestem perrexit in patriam.
Anno Domini MLIIII Brzieczislaus, dux Boemie supradictus, Wratislaviensem civitatem et alias civitates Slezie et diocesis Wratislaviensis ducibus Polonie sub ea condicione locavit, quod sibi et successoribus suis, Boemie ducibus, in perpetuum vere subieccionis titulo quingentas marcas argenti et triginta marchas auri annuatim persolvant, in certis terminis desuper constitutis.

[36.]
Anno Domini MLV postquam Brzieczislaus, Boemie dux, totam olim deperditam Poloniam victoriose relucratus fuisset et dicioni principatus Boemie subegisset, proposuit similiter invadere Pannoniam et processit in urbem Crudim, volens ibidem suum exercitum congregare, ut hoc facto una cum ipsis directis et mature previsus posset ulterius proficisci. Sicque eodem ibidem existente infirmitate grandi pulsatur, et ut sensisset invalescere morbum seque quotidie forcius deficere ac inopinatam mortis horam adesse, nobiles et magnates suos convocat et de principatu suo disponens statutum condidit, ut videlicet in Boemie principatu post cuiuslibet ducis obitum primogenitus inter fratres sublimetur in ducem, ducatum regat et populum, ac singuli fratres sui sibi tamquam principi et domino sint subiecti. Et nichilominus ad observanciam huiusmodi statuti perpetuam magnates et nobiles principatus Boemie sacramento constringit, ne pluralitate ducum tam insignis ducatus suppressionem aut ex dissensione fratrum super eiusdem principatus regimine dispendium pateretur.
Et sic intencionis proposito provide consumato non post multos dies febribus adauctis oppressus defecit viribus et temporalis vite cursum feliciter consumavit. Mortuus est autem victoriosissimus Brzieczislaus, Boemie dux prefatus anno Domini quo supra, IIII idus Januarii, et in ecclesia Pragensi sepultus, quem Brzieczislaum ob multa merita sua per multos dies tota lamentabiliter planxit Boemia. Rexit autem idem Brzieczislaus post obitum Odalrici, patris sui, Boemiam annis XVIII, mensibus duobus.

[37.]
Anno Domini MLV quo supra secundum ordinacionem dicti Brzieczislai Spitigneus, primogenitus Brzieczislai, ducatus Boemie regimen assumpsit, et prima die principatus sui tale statutum per totam Boemiam publice promulgari mandavit, quod omnis Theutonicus, qui ultra triduum infra metas Boemie repertus foret, capite truncaretur. Et unde statuto tali temporibus suis Theutonici de Boemia penitus eliminati sunt. Qui eciam Spitigneus permittere noluit, ut Juditha, mater eius, imperatoris Ottonis Rufi filia, de qua superius facta est mencio, amplius in Boemia moraretur. Similiter abbatissam sancti Georgii, nobilis Brunonis comitis Almanie filiam, ex eo, quod eadem abbatissa olim in construccione muri castri Pragensis, per Brzieczislaum, quondam ducem Boemie, patrem dicti Spitignei; constructi, eundem Spitigneum adhuc iuvenem propter destruccionem cuiusdam fornacis pistorie dicti monasterii obprobriis et oblocutoriis verbis affecerat, extra monasterium et regnum eiecit Demum non post multos dies proficiscitur versus Moraviam. Nam quondam Brzieczislaus, pater eius, Moraviam inter filios suos per partes diviserat, Wratislao medietatem eius ac Conrado et Ottoni aliam superstitem partem assignans ea condicione, quod tamquam vasalli ducis Boemie sibi fideliter perpetua subieccione subessent; Jaromir vero liberalibus studiis tradiderat imbuendum, ut tempore suo valeret ad gradum sacerdocii promoveri. Et dum cum multitudine armatorum potenter Moraviam applicaret, frater suus senior post eum, Wratislaus nomine, audiens talem fortem adventum ipsius, timuit valde et uxore sua in Olomucz civitate dimissa fugit Ungariam, quem rex Andreas ibidem gratanter suscipiens, quamdiu secum fuit, honore condigno tractavit. Veniens itaque Spitigneus Moraviam et rebus et patria ad placitum ordinatis fratres suos suam recepit ad curiam: Conradum, qui venacionibus delectabatur insistere, officio venacionis preficiens, Ottonem provisorem et dispensatorenr fisci ducalis constituit.
Nurum eciam suam, Wratislai fratris sui coniugem, postquam ipsa cum civitate Olomucensi in eius potestatem devenit, cuidam comiti Mstis nomine ad quoddam castrum, quod Lesczien dicitur, in captivitatem tradidit. Qui conres insignem talenr dominam, ne aufugeret dure tenuit et pedem suum cum pede eius compede forti constrinxit. Quod tamen Wratislaus, vir eius, postea percipiens plurimum egre tulit, Spitigneus itaque prefatus dux induccione Severi, Pragensis episcopi, durninam prefatam post lapsum unius mensis de captivitate liberam abire dimisit Que ad virum suum redire proponens et in itinere iam existens, quia vicina partui fuit, infirmitate pressa infra triduum expiravit. Quod vir eius audiens magno dolore turbatur, nec per multos dies voluit in huiusmodi suis doloribus mitigari. Andreas autem, predictus rex Vngarie, videns Wratislaum predictum de morte coniugis sue turbatum, medulitus amicabiliter consolatur eundem.
Anno Domini MLVI Andreas, Ungarie rex, considerans excellenciam generis dicti Wratislai nec non magnam eius industriam sibi filiam suam Adlheidam nomine legitimam tradidit in uxorem.
Anno Domini MLVII dux Boemie Spitigneus senciens et precavere volens, ne Wratislaus, frater suus, regis Ungarie adherenciumque sibi plurium nobilium in Moravia, qui sibi valde favebant, suffultus auxilio Moraviam potenter intraret, dictum fratrem suum Wratislaum de Ungaria revocat et ei civitates in Moravia, quas antea pater suus, dum vixerat, sibi dederat, resignat.
Prefati eciam Spitignei temporibus, ducis Boemie, videlicet anno Domini MLVIII, IIII nonas Augusti Juditha, mater Spitignei quam antea de Boemia eiecerat et que in odium eius Petro, regi Ungarie, nupserat, moritur et in monasterio Lucensi prope Znoymam, quod ipsa fundaverat, honorifice sepelitur. Et de Luca ossa eius in Pragam deferuntur et iuxta maritum eius honorifice tumulantur anno Domini MLIXI.

[38.] Anno Domini MLX Spitigneus, Boemie dux, vir multum devotus, tutor, iudex et precipuus benefactor miserabilium personarum, nec non in augmento divini cultus plurimum sollicitus, dum in festivitate sancti Wenceslai martiris et patroni Boemie beati Viti Pragensem intraret ecclesiam, quam antea dictus sanctus Wenceslaus construxerat et in qua sanctesui corporis reliquie quiescebant, videns, quod ecclesia eadem ad recipiendam multitudinem populi confinentem ibidem non posset sufficere, conspiciensque eciam aliam parvam ecclesiam eidem contiguam, in qua corpus beati Adalberti martiris erat reconditum, deliberacione previa ambas huiusmodi parvas disrumpi mandavit ecclesias, ut earum loco tantis patronis reedificare possit de novo suis sumptibus ecclesiam spaciosam. Et sic continuo per girum in longum et latum prima eiusdem instaurat ecclesie fundamenta.
Anno Dom. MLXI Spitigneus, dux Boemie, Deo iubente morte preventus conceptum non potuit pium propositum consumare. Mortuus est namque Spitigneus, dux verus Boemorum, V kal. Februarii, ducatus sui anno sexto et in ecclesia Pragensi sepultus.

[39.]
Anno Domini MLXI quo supra mortuo Spitigneo frater eius Wratislaus principatus Boemie solio sublimatur, qui non post multos dies Moraviam intrans dividit eam inter fratres suos: orientalem plagam, quam ipse prius habuerat, aptam venatui et piscibus habundantem, Ottoni committens, occidentalem partem versus Theutonicos decimantem, campestrem et planam frugibusque fertilem, Conrado, qui et linguam theutonicam optime scivit, distribuens. Jaromir itaque, quartus frater eorum, qui olim a patre eorum Brzieczislao literarum studiis applicatus et ad clericatum deputatus fuerat, audiens mortem Spitignei, fratris sui, quem ut se ipsum dilexerat, de studio revertitur, paternam et hereditariam suam sibi dari postulans porcionem. Quem dux Wratislaus, frater eius, gratanter suscipiens, et ut sensit, eum magis ad temporalem miliciam quam clericalem gradum inclinatum existere, ipsum minis et precibus a suo reduxit proposito, promittens sibi, quod eum post obitum Severi, Pragensis episcopi, ad presulatus apicem promoveret. Et sic intrante Marcio in prima sabbathi, dum sacri ordines celebrantur, Jaromir partim resistens in diaconum ordinatur, et ibidem episcopo missarum solempnia celebrante more diaconi ewangelium legit et in presencia Wratislai, fratris sui, iuxta morem solitum episcopo ministravit. Qui tamen Jaromir acceptum ordinem post hoc abiciens miles effectus est et ad ducem Polonie fugitivus abscessit.
Interea accidit, quod Mstis, comes Bieline, filius Borsch, qui olim uxorem Wratislai ducis ad mandatum Spitignei in custodia irreverenter tenuerat, eo quod ipsum de hoc Wratislaus dux suspectum haberet, non immemor, tamen de prudencia sui ipsius nimium confisus, pa lacium ducis audacter ingressus, ducem rogavit suppliciter, quod ad consecracionem parochialis ecclesie, quam in urbe sua Bielina in honore sancti Petri apostoli instaurarat, accedere dignaretur. Dux vero peticioni sue sub condicione exequende iusticie consenciens venire promisit, dicens: Veniam et, quod iustum est, faciam. Quam Mstis prefatus responsionem non perpendens letus abscessit et tam pro duce quam pro episcopo fecit necessaria singula preparari. Constituta itaque die dux et episcopus Bielinam veniunt, et ibidem ecclesia dedicata dux cum suis pransurus intrat in urbem; comes vero et episcopus in quadam curia sua prope ecclesiam dedicatam remanent et simul discumbunt. Interea venit nunccius dicens secrete comiti ablatam sibi esse urbem per ducem Boemie et traditam Koiate, filio Wsseborii, qui tunc in aula ducis primus post ducem in omnibus habebatur. Comes vero auditis talibus cum Severi, episcopi Pragensis, auxilio absque persone sue periculo vix evasit.
Habuit eciam prefatus dux Wratislaus ex uxore sua Adelheida, filia regis Vngarie, duos filios, Brzieczislaum et Wratislaum et duas filias Ludemilam et Juditham.
Anno Domini MLXII Adelheidis, mater eorundem filiorum, uxor Wratislai predicti, nondum provecta in senium, vitam finivit VI kalendas Februarii.
Anno Domini MLXIII Wratislaus dux Swatavam, filiam Kazimiri, ducis Polonie, Boleslai et Wladislai fratrum germanam, legitimam duxit uxorem, de qua quatuor filios procreavit, videlicet Brzieczislaum, Borziwoy, Wladislaum et Sobieslaum, de quibus in locis suis postea tractabitur.
Anno Domini MLXIIII, Anno Domini MLXV. Anno Domini MLXVI. Anno Domini MLXVII, V idus Decembris Severus, Pragensis ecclesie sextus episcopus, vir providus et in multis expertus et qui Pragensem et Olomucensem episcopatus indivisim multa rexit per tempora usque post obitum Spitignei ducis, extunc victus precibus Wratislai, ducis Boemie, consensit Johannem in Olomucensem episcopum promoveri. Post cuius quidem episcopatus divisionem prefatus Severus modico tempore vixit et post multa bona opera infirmitate gravatus et senio ab hoc mundo transivit V idus Decembris anno ut supra.
Cui successit Jaromir, frater Wratislai, alias vocatus Gebhardus, septimus Pragensis episcopus.

[40.]
Preterea postquam Conradus et, Otto, fratres Wratislai, ducis Boemie, audivissent Severum, Pragensem episcopum, ab hac vita migrasse, secrete mittunt Poloniam, abinde fratrem suum Jaromir apostatam, ut ipse in Pragensem promoveretur episcopum, revocantes. Interea Wratislaus dux fratris sui Joromir apostasiam fraudulentam mente revolvens proposuit, ut non Jaromir sed alium niagis ydoneum ad Pragensem ecclesiam promoveret. Habuit enim tunc temporis in curia sua quemdam capellanum Laczkonem homine de Saxonia, nobili prosapia genitum, prepositum Luthomerzicensem, virum industrium et literarum sciencia decoratum. Hunc Laczkonem, quia sibi longis temporibus fideliter servierat, deliberaverat ecclesie Prageusi preficere. Quod eciam adimplesset. nisi Conradus et Otto, fratres sui, induccione Coiathe prefati, filii Wsseborii, comitis palatini, et Smilonis, patrui sui, huiusmodi ducis Wratislai proposito restitissent. Dicti enim duo fratres ducis, videlicet Conradus et Otto, adherencium suorum auxilio post varios tractatus multasque altercaciones inter ducem et eos, vix apud fratrem suum Wratislaum poterant obtinere Jaromir fratrem eorum in Pragensem episcopum promoveri.
Anno Domini MLXVIII Wratislaus dux cum fratribus et magnatibus suis Jaromir unanimiter in episcopum eligunt, et pro eius approbacione nuncios ad imperatorem Henricum, qui tunc fuit Maguncie, defetinantes. Imperator itaque Henricus laromir annulum et pastoralem dat baculum, assignans eum archiepiscopo Maguntino in Pragensem episcopum consecrandum. Qui sibi munus consecracionis impendens nomen suum Jaromir in Gebhardum transmutat. Et sic consecratus episcopus Pragam revertitur et ibidem a clero et populo honorifice suscipitur.
Anno Domini MLXIX. Anno Domini MLXX. Anno Domini MLXXI.
Anno Domini MLXXIII Gebhardus, episcopus Pragensis, Moraviensem episcopatum, ex eo, quod predecessor suus Severus utrosque indivisim tenuerat, seriose repeciit, et videns propter fratrem suum ducem Wratislaum, qui Moraviensem episcopum Johannem valde dilexit, proficere se non posse, quodam tempore transivit Moraviam et Johannem episcopum fraudulenter accessit ac ipsum in domo sua propria contumeliis et verberibus multis affecit. Quod Wratislaus dux percipiens, multum doluit et eundem Moraviensem episcopum in domum suam recipiens, ipsum graciose protexit ac missis legatis ad papam, ea, que in personam eius facta fuerant, per querimoniam publice proponi mandavit. Primi itaque nuncii in hoc missi negocio per servitores Jaromir in via reperti, male tractati et eciam mutilati redire turpiter sunt compulsi. Deinde alii tuciori via nuncii mittuntur ad papam, qui Romam venientes pape, que facta fuerant, exponunt per ordinem et supplicant de remedio provideri. Papa vero audiens exposita, mittit quendam cardinalem nomine Rudolphum Boemiam, ut super premissis veritate comperta iusticiam amministraret Qui veniens Pragam honorifice suscipitur et Gebhardo, Pragensi episcopo, citato sed minime comparente ob contumaciam eius et despectum apostolice sedis ipsum ab episcopali privat officio, diocesimque Pragensem ecclesiastico subiicit interdicto. Quod audientes prelati et clerus Boemie dictum cardinalem accedunt referentes eidem, quod nisi Jaromir, Pragensem episcopum, officio beneficioque restituat, secum velint relictis suis beneficiis exulare. Quod cardinalis sapienter advertens ad tollendum scandalum necessitate compulsus episcopo Pragensi pontificale tantum reddit officium, iniungens ambobus episcopis, ut infra annum ad apostolicum transeant super premissis pape sentenciam audituri. Ex quo uterque Romam vadit et apostolico conspectui se presentat.
Papa vero super premissis clarius informatus, utique Gebhardum, Pragensem episcopum, episcopali dignitate privasset, nisi potentissime comitisse Mechildis, filie Bonifacii, ducis Lucani in Tuscia, consanguinee sue, que pro tunc Rome fuit, interposicione multisque precibus fuisset apostolico reformatus. Eadem enim Mechildis fuit virgo potens et nobilis, multas habens provincias et terras, ex cuius donacione Romana ecclesia patrimonium sancti Petri obtinuit. Et quia Mechildis eadem de sanguine ducum Boemie processerat, pro dicto Gebhardo, Pragensi episcopo, aput papam se laboribus variis interponens, reconciliacionem eius obtinuit taliter, quod ex tunc uterque episcopus tam Pragensis quam Moravie episcopatu suo contentus, quilibet in ecclesia et bonis suis de cetero pacifice permaneret. Qui sic ad propria redeuntes mandatum et ordinacionem pape firmiter observarunt.
Anno Domini MLXXIIII. Anno Domini MLXXV. Anno Domini MLXXVI. Anno Domini MLXXVII. Anno Domini MLXXVIII. Anno Domini MLXXIX. Anno Domini MLXXX, Anno Domini MLXXXI.


[41.]
Anno Domini MLXXXII Wratislaus dux temporibus regiminis sui videns, quod gentes Leupoldi, Austrie marchionis, fratres suos Conradum et Ottonem in Moravia supradictos latrociniis et dampnis plurimum molestarent, missis nunciis suis ad marchionem prefatum, ut suos in talibus compesceret, requisivit. Qui videns se taliter non posse proficere, validum et fortem congregat exercitum, et eciam multis militibus et armigeris suis de Alamanie partibus conductis stipendiis intrat Moraviam et una cum suis advenis ac eciam fratribus eius marchionem Austrie diffidantes terras eius undique destruunt et devastant. Marchio vero prefatus militum et armatorum suorum confisus potencia cum suis in campos ex adverso progreditur. Et veniens ad locum, in quo Boemie dux et sui adventum eius magnanimiter expectabant, aciebus et turmis a parte utraque provide ordinatis tam pedestre quam equestre certamen per partes easdem initur. Fitque pugna maxima inter eos et conflictus. Durante certamine Wratislaus cum suis strennue triumphavit, ac sic Australibus superatis et crudeliter interfectis marchio Leupoldus prefatus cum paucis per fuge presidium vix evasit. Unde Wratislaus et sui post triumphum huiusmodi leti revertuntur ad propria victoriosis spoliis plurimum onerati.
Anno Domini MLXXXIII. Anno Domini MLXXXIIIL Anno Domini MLXXXV obiit Juditha, coniunx Wladislai, ducis Polonorum, filia Wratislai, ducis Boemorum.

[42.]
Anno Domini MLXXXVI Romanorum imperator Henricus tercius imperialem sollempnem curiam volens in Maguncia celebrare, certo statuto termino universos et singulos electores ecclesiasticos et seculares nec noti alios quoslibet imperii principes et nobiles convocat, super arduis Romanum imperium tangentibus negociis tractaturus. Ad quam curiam principes ecclesiastici et seculares nec non nobiles et proceres mandatis obediendo cesareis conveniunt, una cum imperatore super reformacione status imperii et eius republica tractaturi. Quibus taliter congregatis et de diversis ac arduis deliberantibus negociis inter cetera res ardua deducitur in medium, qualiter quondam regnum Moravie, cui suberant Boemia, Polonia, Rusia et quam plures ducatus alii nec non naciones et terre temporibus quondam Swatopluk, ultimi regis Moravorum, defecerat et cessarat, quod regnum tanquam insigne membrum imperii esse consueverat, et ex debito eidem imperio Romano subiectum, et qualiter a tempore obitus dicti Swatopluk regis, videlicet centum nonaginta duobus annis imperium eitisque rectores desolato regno prefato rege Moravie caruissent, qualiterque eciam ad honorem imperii expediret summopere providere de reformacione tanti serenissimi principatus. Quibus propositis imperator Henricus prefatus tam arduo tamque insolito pensato tractatu consilio electorum et aliorum ecclesiasticorum et secularium principum imperii diligencius cepit perquirere et ad honorem et statum imperii sollicita mente scrutari, quatenus super talibus suo et, principum suorum consiliis posset ad debitum provideri. Tandem proposicione tam grandi per multos dies mentis examine tam per imperatorem quam imperii principes profundius revoluta, desunt vie desuntque consilia, quibus tanta negocia absque presidio inditi Wratislai, ducis Boemie, non solum Boemiam verum eciam Moraviam, Poloniam et multas alias provincias et terras olim ad regnum Moravie pertinentes pro tunc iusto titulo possidentis, viri utique tam opulencia quam latitudine regionum et hominum honorifice divulgati, possint seu valeant fine laudabili consumari. Et unde Wratislaus, Boemie dux, qui tunc Maguncie presens fuit, per imperatorem et principes electores imperii ecclesiasticos et laycos vocatur in medium et conceptis circa premissa consiliis, multa revolucione magnaque maturitate discussis, de omnium et singulorum tam ecclesiasticorum quam eciam laycorum principum imperii unanimi et deliberato consensu per imperiale decretum idem Wratislaus regis gloria exaltatur. Ac ibidem imperiali edicto statuitur, ut ad recuperacionem notabilium dampnorum, que imperium per tot annorum curricula ex Moravie regum et eiusdem regni carencia passum fuerat, Boemia sublimetur in regnum, et sibi, regno successoribusque suis in perpetuum, regibus Boemie, Moravia velut marchionatus nec non Polonia, Russia et alii ducatus et terre, que olim ad regnum Moravie pertinebant, superioratus pleno dominio sint subiecte, quodque tali imperiali vallida sanccione regnum Moravie reformacione gaudeat et in Boemiam cum universis pertinenciis iure et honore regalibus pure et irrevocabiliter sit translatum. Hinc est, quod ad huiusmodi rei effectum notabilis Henricus, invictissimus imperator, sanccionem et decretum cesareum huiusmodi in principum suorum et inaudite multitudinis presencia mandat publice provulgari ac corona regali manibus accepta propriis inter electores aliosque principes et nobiles imperii pro tunc presentes, Wratislaum, pridem ducem, magnifice decoravit, capiti suo coronam regalem tandem imponens. Sicque Wratislaus sublimatur in regem et rex Boemie nomine et re ab omnibus proclamatur.
Demum statim imperator magnificus Engelberto, archiepiscopo Treverensi, commisit, quod accedens Boemiam novum regem eius in propria Pragensi ecclesia iuxta morem unccionis, qui in Romanorum regum sublimacione servatur, hoc est in capite, pectore, inter et trans scapulas atque manus ungat in regem, et ipsum regalibus insigniis in proprio suo Boemie regno decoret, Engelbertus itaque, Treverensis archiepiscopus, iussis imperatoris obtemperans, Pragam accessit, et ibidem anno Domini MLXXXVI predicto XVII kalendas Julii in ecclesia Pragensi intra sacra missarum sollempnia Wratislaum, novum regem Boemie, regalibus insigniis decoratum, secundum morem et ordinem Romanorum regum, sicut premittitur, clero et populis ter acclamantibus: Wratislao regi nostro salus, honor et victoria, unxit in regem et tam ipsum, quam Swatawam, coniugem suam, coronis regalibus sollempniter insignivit Que unccio iuxta morem Romanorum regum in coronacione singulorum regum Boemie in eius perhennem memoriam iugiter observatur. Expleta itaque regia festivitate predicta post triduum prefatus Engelbertus, archiepiscopus Treverensis, honore condigno remissus a rege, feliciter revertitur ad propria, tota regione novi regis Boemie de tantis acceptis honoribus per multos dies plurimum, ut decuit, exultante. Eodem anno obiit Otto, dux Moravie, frater Wratislai, regis Boemie.

[43.]
Anno Domini MLXXXVI quo supra, celebrante in Maguncia, sicut predictum est, imperatore Henrico sollempnem suam curiam; Gebhardus, Pragensis episcopus, precavere volens, ne ex obitu Johannis, quondam episcopi Moravie, qui eodem anno decesserat, Moraviensi ecclesie certus alius preficeretur episcopus, ad imperatoris predicti deducit noticiam, qualiter ex ordinacione quondam sancti Adalberti, Pragensis episcopi, temporibus primi Ottonis imperatoris ecclesia Moraviensis Pragensi episcopio fuisset Unita, et qualiter Benedicti pape fuisset desuper confirmacio subsecuta, una cum Wratislao, novo rege Boemie, fratre suo, imperatori supplicans, ut unionem eandem imperialibus dignaretur literis roborare. Imperator itaque talibus eorum peticionibus inclinatus unionem ecclesiarum huiusmodi per suas literas confirmavit, quarum tenor sequitur per omnia in hec verba:
In nomine sancte et individue Trinitatis. Henricus, tercius divina favente clemencia Romanorum imperator augustus. Regio nomini et, imperatorie dignitati congruere novimus, ut ecclesiarum Dei utilitatibus ubique opitulantes dampna et iniurias earum, quacunque necesse fuerit, propulsemus. Quapropter universis Dei nostrique regni fidelibus tam futuris quam presentibus notum esse volumus, qualiter fidelis noster Pragensis episcopus Gebhardus sepe confratribus suis et coepiscopis ceterisque principibus nostris, et novissime nobis conquestus est. quod Pragensis episcopatus, qui ab inicio per totum Boemie ac Moravie ducatum unus et integer constitutus et tam a papa Benedicto quam a primo Ottone imperatore sit confirmatus, et postea antecessorum suorum consensu sola dominancium potestate sub intronisato infra terminos eius novo episcopo divisus esset et inminutus. Qui cum Maguncie coram legatis apostolice sedis presentibus nobis ac plerisque regni nostri optimatibus eandem querimoniam intulisset, ab archiepiscopis Weslone Maguntino, Sigewino Coloniensi, Engelberto Treverensi, Lyemaro Bremensi, ab episcopis quoque Tiedrico Wirdunensi, Conrado Traiethensi, Odalrico Eystetensi, Ottone Ratisponensi cum assensu laicorum, ducis Boemorum Wratislai et fratris eius Conradi ducis, Friderici ducis, Leutoldi palatini comitis, Rapothonis et omnium, qui ibidem convenerant, primitiva illa parochia cum omni terminorum suorum ambitu Pragensi sedi est adiudicata. Termini autem eius occidentem versus hii sunt, Tugast, que tendit ad medium fluminis Chub, Zelsa, et Linsena, et Dasena, Lutomerici, Lemuzy, usque ad mediam silvam, qua Boemia limitatur. Deinde ad aquilonem hii sunt termini: Psouane, Chrowati et altera Chrowati, Zlasane, Trebowane, Boborane, Dedosese usque ad mediam silvam, qua Milcianorum occurrunt termini. Inde ad orientem hos fluvios habet et terminos: Bug scilicet et Ztir cum Cracova civitate provinciaque, cui Wag nomen est, cum omnibus regionibus ad predictam urbem pertinentibus, que Cracova est. Inde Vngarorum limitibus additis usque ad montes, quibus nomen est Tritri, dilatata procedit. Deinde in ea parte, que meridiem respicit, addita regione Moravia usque ad fluvium, cui nomen Wag est, et ad silvam mediam, cui nomen est More, et eiusdem montis eadem parochia tendit, qua Bavaria limitatur.
Mediantibus itaque nobis et communi principum aspirante suffragio pactum est, ut dux Boemie Wratislaus et frater eius Conradus supradicto Pragensi episcopo, fratri suo, parochiam iudiciario ordine requisitam ex integro reprofiterentur et redderent. Proinde nos rogatu eiusdem episcopi racionabiliter inducti Pragensis episcopatus reintegracionem nostre imperialis auctoritatis edicto illi et successoribus eius confirmamus et stabilimus inviolabiliter decernentes, ne ulla post hoc cuiuslibet condicionis persona vel ulla societas hominum Pragensi ecclesie quidquam sui iuris in prenotatis terminis alienare presumat. Cuius reintegracionis et confirmacionis auctoritas, ut omni evo stabilis et inconvulsa permaneat, hanc cartam inde conscribi, quam sicut infra apparet, manu propria roborantes impressione signi nostri iussimus insigniri. Data II kalendas Maii anno ab incarnacione Domini millesimo LXXXVI, indiccione IX, anno autem domini Henrici regni quidem XXXII, imperii vero III. Signum domini Henrici tercii, Romanorum imperatoris augusti.

[44.]
Anno Domini millesimo LXXXVII Wratislaus, rex Boemie, prefatus ad reformandum et instaurandum Sirbiam provinciam, que a finibus Boemie per viam, qua itur circum Misnam, per totam Lusaciam versus Saxoniam se extendit usque Poloniam ac abinde iterum ad metas Boemie revertitur, certis limitibus ordinata, quam sibi olim imperator Henricus in perpetuum possidendam donaverat, validum congregans exercitum, intrat eandem Sirbiam et ibidem prope Missin ad dietam mediam urbem Gwosdek quondam destructam reedificat, et missis a se una cum Brzetislao, filio suo, aliquot legionibus armatorum ad ultimas metas eius Saxoniam declinantes, qui iuxta iussum regis sui progredientes viriliter rebelles ibidem quoslibet subiugaverunt. Et advenientes ad quandam villam, sitam in medio Sirbie homine Kalow populosam valde, ipsam ex eo, quod olim, dum rex per ipsam viam suam casu fecisset, duo de nobilibus suis a villanis ibidem interfecti fuerant, succendentes igni totaliter vastaverunt, et pluribus spoliis onerati suum revertuntur ad regem.
Et ut vadum cuiusdam fluvii transire deberent, Brzetislaus, filius regis, onustos armatos unacum accepta preda primum transire precepit, aput se nobilibus et electis suis militibus reservatis. Et quia calidissimum tempus fuit, Brzetislaus predictus post sumptum cibum refrigeracionis causa se fluidam ibidem mittit in aquam. Et dum in ipsa maneret diucius, mittit ad eum Allexius comes, quondam sui director exercitus, seriose persuadens, ut, cum esset extra Boemiam et hostibus valde propinquus, non tam incautus in dicto tiuvio perduraret. Quod audiens iuvenis, advertere noluit, asserens plus iuvenibus plurimum pavidos esse senes. Quo facto subito visi sunt aliquot armati de hostibus, gentes boemicas provocantes ad bellum. Ex quo fit, quod quivis una cum Brzetislao, filio regis, armis et equis se munivit Interea pars exercitus Brzetislai advenientes hostes invadit, ac hostes astuti dolosis conceptibus fugam dantes incautos persecutores suos usque supervenientem exercitum eorum adducunt. Sicque de insequentibus regis exercitus alius captus, alius interfectus prosternitur; nam statim insidians aderat legio Saxonum armatorum, qui Brzetislaum, filium regis, et suum exercitum duris congressibus itivaserunt. Dirum itaque et arduum inter partes bellum committitur, et dum hinc inde diucius decertatur, licet multi de Boemis prostrati fuerant bello, tamen ad ultimum victi Saxones fuge presidio, ut melius poterant, evaserunt, ln eodem eciam bello filius regis prefatus in manu dextra wlneratur, et nisi gladius, quem manu tenebat, protexisset, manum cum pollice perdidisset. Occisus est eciam in eodem bello dictus Allexius cum multis Boemis nobilibus. Inde post habitam victoriam rex una cum filio suo Brzetislao et eius exercitus Boemiam revertuntur.

[45.] Anno Domini MLXXXVIII postquam, sicut premittitur, Wratislaus, dux quondam Boemie. Sublimatus fuisset in regem, et Gebhardus, Pragensis episcopus, pretextu unionis Pragensis et Olomucensis ecclesiarum utrumque regeret presulatum, ipse Gebhardus in arroganciam mentis erectus cepit regi Boemie, fratri suo, contrarius existere et ut potuit plurimum displicere ac taliter se a regis presencia retrahere, ut eciam quandoque in festivitatibus summis, quibus rex regalibus insigniis decoratus interesse consueverat, in presencia regis Pragenses canonici divinorum solempnia sine presule celebrarent.
Et unde rex talem elacionem eius sapienter tollerans in castro suo Wyssegradensi ad honorem sancti Petri Wyssegradensem fundavit ecclesiam super eius roboracione perpetua solempnes nuncios suos mittens ad Alexandrum papam, qui regis Boemie precibus inclinatus propter institucionem et ordinacionem eiusdem ecclesie Johannem, Tescolacensem episcopum, Cardinalem cum Petro, sancti Georgii castri Pragensis preposito, tratismisit Boemiam, et per apostolicas literas graciose consensit, ut ibidem certus canonicorum institueretur numerus, qui divinis laudibus iugiter insisterent et quod in summis patronorum Boemie et aliis festivitatibus ac eciam in presencia regis Boemie pro tempore existentes prepositus et decanus nec non presbiter infulis et diaconus atque subdiaconus missam celebrantes sandaliis velut episcopi in perpetuum uterentur, quodque sint ab omni ordinariorum episcoporum Pragensium iurisdicione exempti et sancte Romane ecclesie immediate subiecti, prout horum effectus in hodiernum diem intuentibus clare patet. Que eciam per prefatum Alexandrum papam et LXXII reverendissimos patres, cardinales, patriarchas, archiepiscopos et episcopos, qui tunc aput papam aderant, confirmantur.
Et, unde in eius fundacione Wratislaus rex duodecim cophynos lapidum admodum quondam Constantini imperatoris propriis humeris suis portans edificiorum prima posuit fundamenta et Wyssegradeusem ecclesiam ad similitudinem ecclesie Romane sancti Petri construxit. Sic enim Wratislaus, rex Boemie, arrogantem absenciam dicti fratris sui, Pragensis episcopi, curiosa et utili mente perdomuit ac suam Wyssegradensem ecclesiam, in qua propriam sepulturam elegit, tam ecclesiasticis ornamentis quam eciam necessariis util itatibus et prediis plurimum exaltavit. Nam et Wyssegradensem prepositum in cancellarium regni constituit et immediate cum principibus regni in consiliis regalibus habere sessionem et locum sagaciter ordinavit.
Anno Domini millesimo LXXXIX invalescente elacione dicti Gebhardi, Pragensis episcopi, Wratislaus, Boemie rex, in vindictam eius quendam capellanum suum Weczlonem nomine ecclesie Moraviensi defacto prefecit. Quod Gebhardus, Pragensis episcopus, intelligens disposuit Romam ire ac apostolici desuper auxilium implorare, et transiens Ungariam ad regem Wladislaum, ut eius fultus presidio tucius Romam iret, in Strigonia captus infirmitate sub paucis diebus nimium augmentato dolore vitam finivit.
Anno Domini MXCI Wratislaus rex reversus Boemiam et comperto Gebhardum episcopum sublatum de medio, Cosmam episcopali Pragensi prefecit cathedre. Qui electus est in episcopum IIII nonas Marcii, et quia imperator Henricus eodem tempore in Lambardie partibus morabatur, Cosmas, Pragensis electus, non potuit confirmari.

[46.] Anno Domini MXCI quo supra, prefatus Wratislaus, rex Boemie, considerans, quod Conradus, frater suus, alteri fratri suo Ottoni, qui civitatem Olomucensem et eiusdem districtus dominium tenebat, et, filiis eiusdem Ottonis plus quam filiis regis faveret, ac ad eorum status augmentum in omnibus procurandum ferveficius anhelaret, incepit odire Conradum et cum forti exercitu intrans Moraviam Ottone et filiis suis, videlicet Swatopluk et Ottone, de paternis eorum hereditatibus potenter expulsis urbem Olomucz et alias civitates filio suo Brzetislao tradidit possidendum. Quo facto non post multum temporis prefatus Otto, Wratislai frater, mortuus est.
Wratistaus itaque rex audiens mortem fratris sui Ottonis et considerans Conradum adhuc solum esse superstitem, proposuit ipsum similiter supprimere et eius ab eo paternam porcionem auferre, ex eo quod quamdiu Jaromir alias Gebhardus, Pragensis episcopus, et Otto vixerunt, cum Conrado semper perstiterunt utianimes, nec poterant ab invicem ingenio quocunque disiungi. Sicque Wratislaus rex forti suo iterum vallatus exercitu reintrat Moraviam et dum Brunnensem applicuisset ad urbem, ipsam per girum circumvallare disponens, hinc inde circuit et suis nobilibus specialia quelibet locandi exercitum loca designat.
Ubi fit, quod nobilis quidam Sderad nomine, consiliarius regis, Brzetislao, nato regis, improperans hiis verbis patrem eius alloquitur: Nosti domine, quod filius tuus Brzetislaus estivo tempore summe libenter fluentibus balneatur in aquis. Hunc, si placet, rex, iuxta fluvium cum suis militibus collocato, ut sic, si quando solis ardore gravaretur, demum in fluvio: refrigerium sibi sumat. Hec itaque prefatus Sderad ideo dixit, ut, filius regis expressa superius, que sibi in Sirbia iuxta prenarratum flumeri acciderant, rememorans, coram astantibus nobilibus de animi levitate notetur. Quam confussionis verecundiam iuvenis tacitus et cautus advertens alto concepit in corde, ut se in dicto Sderad desuper vindicaret, tristisque recessit ad suos et, pre amaritudine mentis ea die sine cena fuit. Tandem nocturno tempore receptis suis ad se, de quibus pre ceteris presumebat, super illatis sibi contumeliis mentem apperit, et qualiter in Sderad posset ulcisci, revolvit.
Mittens itaque eadem nocte ad patruum suum Conradum nuncium, illatam sibi per Sderad pandit blasphemiam et petit vindicte consilium ab eodem, Conradus vero non ignorans, quod rex Wratislaus ad suggestionem eiusdem Sderad cum exercitu suo taliter ipsum oppresserat, Brzetislao resignificare curavit, quod hanc iniuriam non aliter quam propriam reputaret. Unde iuvene taliter animato datur in prorapto consilium, ut Sderad intereat, et Brzetislaus cum patruo suo Conrado super talibus vindicentur. Mane itaque facto Brzietislaus in campos transiit et mittens ad Sderad, ut veniat, quoniam secum habeat quedam secreta conferre. Qui solum socio suo Drisimir secum accepto filium regis accedit nichil mali presumens. Juvenis vero videns eum venire a suis, qui in mortem Sderad iuraverant, paulisper abscessit. Et loquens cum Sderad inter cetera sibi curavit obicere, cur ipsum in patris sui presencia confudisset, et post multa verba diffidans eum, prout consuetum tunc fuit, adversus eum altis vocibus provocans, protinus ab ipso recessit. Quod sui videntes armati fugientem insequuntur Sderad et ipsum crudeliter necaverunt. Drisimir autem fuge presidio vix evasit, regi, que viderat, nuncciavit.
Rex itaque Wratislaus hoc audiens pro consiliario suo Sderad multa ira multoque dolore gravatur, cogitans, qualiter se posset super hiis tam in fratre quam in filio vindicare: Brzetislaus vero patris ira percepta ultra fluvium castra metatus est, quem maior pars exercitus et bello forcior est secuta. Interea uxor prefati Conradi Wirtpurg nomine, mulier prudens et provida, inscio viro suo regem accedit et ipsum, quatenus fratri suo parcat nec terram propriam destruat, precibus et lacrimis deprecatur. Similiter et pro filio regis patris graciam imploravit. Rex vero ad preces eiusdem domine pietate permotus ipsam graciosius exaudivit et utrisque pepercit, mandans, quod eius presenciam accederent. Qui postquam adessent, fratrem fraterne suscipiens hiis verbis allocutus est filium: Si bene fecisti, fili, bene tibi erit, sin autem, postea tu videbis. Que audiens Brzetislaus, patris iram timens secessit ad partes urbis Gradek, quem iterum maior pars exercitus est secuta. Nam omnes, qui ipsum sequebantur, propter indignacionem regis ad propria reverti nullatenus presumebant.
Videns itaque rex quod secundum suum propositum se non posset in filio vindicare, cum fratre suo Conrado disposuit, ut post eum loco filii sui rex esset Boemie. Quod audiens Brzetislaus, cui plus quam tria milia virorum forcium adheserant, prope Pragam veniens, iuxta fluvium Rokitnik castra metatus est, patri suo regi significans: Ecce assum, quem quesiturus es alibi: quod ergo postea facturus es mecum, fac cicius. In eiusdem diei nocte apparuerunt sancti viri et martires Wenceslaus et Adalbertus captivis in carceribus, ipsosque de captivitatibus liberaverunt, mandantes eis, ut cum graciarum accionibus Pragensem intrent ecclesiam ac populo et regno futuram pacem et tranquilitatem annuncient, quod per taliter liberatos devocius impletum est, prout huiusmodi miraculum in passione sancti Wenceslai lacius est expressum. Eadem itaque die Conradus, frater regis, omnem rancorem et discordiam inter regem et filium eius sopivit et, ipsos omnimode concordavit.
Quod audientes nobiles et alii, qui Brzetislao contra regem, patrem suum, adheserant, regem eundem quam plurimum formidantes, induxerunt Brzetislaum, ut non obstante gracia patris dimisso regno una cum ipsis transiret Vngariam, quod et fecit. Quem Vngarie rex Wladislaus velut cognatum suum benigne suscipiens eundem Brzetislaum, Boemie regis filium, cum paucis aput se retinuit militibus et populis aliis dans districtum Bahnaw prope castrum Trencz venacionibus aptum et frugibus. Unde Brzetislaus taliter cum suis usque post obitum patris in Vngaria demorabatur.

[47.]
Anno Domini MXCII industriosissimus Wratislaus rebellionem quondam Gebhardi, fratris siti, episcopi Pragensis, rememoratus Pragensem et Moraviensem disiunxit ecclesias et unionem earum, qua prius unite fuerant, effectualiter interrupit. Nam Cosmam Pragensi et Andream Moraviensi prefecit ecclesiis, constituens in Moravia Olomucensem civitatem episcopalem, que prius in Welehrado tempore Swatopluk regis archiepiscopalis fuerat, de cetero sedem esse. Et mittens utrosque sub conductu comitis palatini Reni ad Henricum imperatorem prefatum, qui tunc Lombardie in civitate Mantuana imperialia tractans negocia morabatur, ut ipsi ab eo approbacionem solitam obtinerent Imperator vero, quamvis predictarum ecclesiarum unionis hactenus confirmate non esset oblitus, tamen volens regi Boemie consentire, eleccionem eorum approbat et confirmat sicque ipsos remittit ad propria. Preterea serenissimus Wratislaus regalibus insistens agendis febre corripitur et viribus consumptis in totum post multa opera magnifica vocatus a Domino mortem subiit et in Wyssegradensi sue fundacionis ecclesia secundum morem regium sepelitur, quem per multa tempora planxit regnum Boemie dolorosissimis in lamentis.
Anno Domini MXCII quo supra, XIX kalendas Februarii mortuus est Wratislaus, primus rex Boemie, qui rexit tanquam dux XV et tanquam rex XVI annis regnum Boemie.

[48.]
Anno Domini millesimo XCII quo supra defuncto Wratislao, primo rege Boemie, iuxta ordinacionem suam, sicut premittitur, Conradus, frater eius, sibi successit in regno, de cuius gestis nil scribitur ex eo, quod solum septem mensibus supervivens et diebus XVII, VIII idus Septembris vita functus obdormivit in Domino, et reliquit duos filios, videlicet Odalricum et Leutoldum, de quibus postea fit mencio.
Anno Domini MXCII quo supra defuncto Conrado, fratre quondam Wratislai, regis Boemie, Brzetislaus, eiusdem regis primogenitus, adhuc existens in Vngaria cum suis adherentibus et audiens obitum patrui sui transit Boemiam. Et dum Pragam venisset, tam a clero quam populo letus gaudenter suscipitur et in paterni regni solio collocatur. Facta est autem huiusmodi sublimacio sua anno Domini MXCII quo supra, VIII kalendas Octobris.
Eodem mense quidam pseudoepiscopus nomine Robertus de Cabalonensi provincia Boemiam venit, qui ex eo, quod Cosmas ad Pragensem et Andreas ad Olomucensem ecclesias electi nondum consecrati tuerant tanquam episcopus reputatus multas consecravit ecclesias et sacros celebravit ordines ac quam plures clericos ad maiores et minores ordines promovit. Postea, vero comperto eum non esse episcopum, omnia per ipsum facta secundum canonicas sancciones legittime reformantur.
Eodem eciam anno quo supra Brzetislaus Boemie regnum regens circa festum sancti Wenceslai, Boemie patroni, omnibus principibus, baronibus et nobilibus suis convocatis in Pragam per triduum solempnem curiam celebravit et ibidem prelatorum suorum consilio zelo christiane religionis accensus omnes magos, aruspices, ariolos et, sortilegos eiecit e regno, nec non supersticiosas sectas Boemice gentis, pretextu quarum tunc alii arbores adorabant, alii vero super scaturientes fontes vivas mactabant victimas, finaliter omnes, nec non alios ritus gentilium, qui adhuc fuerant Boemie in regione, exterminavit totaliter et penitus abolevit, statuens et procurans solum omnipotentem Deum ab omnibus venerari.
Hic Brzetislaus sepius invasit Poloniam ac semper abinde cum triumpho revertitur.
Anno Dom. MXCIII dictus Brzetislaus Poloniam eandem tam duris invasionibus continue devastavit, ut a castro Grecz super Albea usque urbem Glogow super Odra preter solum opidum Nyempcz nullus hominum habitaret, nec cessare voluit, quousque Wladislaus, dux Polonie, cum magnis precatibus censum, sub quo quondam Brzetislaus, dux Boemie, avus suus, Wratislawiensem et alias civitates in signum vere subieccionis locaverat, de duobus annis nondum solutum, videlicet mille marcas argenti et sexaginta auri persolveret integraliter et ad plenum ac quod insuper Wladislaus, Polonie dux, pro se et successoribus suis, Polonie ducibus, Brzetislao regnum Boemie gubernanti et suis successoribus tributum solitum, videlicet annuatim quingentas marcas argenti et XXX auri, tempore certo ad hoc constituto persolven dum se astringeret litteris et fidei sacramento.

[49.]
Preterea anno Domini MXCIIII Henrico imperatore tercio in Maguncia suam solempnem curiam iterum celebrante Brzetislaus, prefatus princeps regni Boemie, misit ad imperatorem Cosmam et Andream electos episcopps supradictos supplicans, ut ipsos approbare et Maguutinensi archiepiscopo consecrandos committere dignaretur, quod ad peticionem eius a cesare factum et per Ruthardum, archiepiscopum Maguntinensem, extitit canonice adimpletum. Eodem anno per totam Alamaniam maxima et prius inaudita fuit mortalitas.
Anno Domini MXCV prefatus Brzetislaus filiam Alberti, comitis palatini Reni, Lukardam nomine duxit uxorem in mense Septembri. Ex qua genuit Wladislaum secundum, qui postea per patruum suum Wladislaum tercium cum Henrico imperatore IIII Romam missus est, et eius auxilio papa Pascalis captivatus est. Deinde eodem anno mense Octobris Cosmas, Pragensis episcopus, altare sancti Viti in Pragensi ecclesia consecravit.
Anno Domini MXCVI XVIII kalendas Magii ordinacione prefati Brzetislai per prefatum Cosmam episcopum Pragensis ecclesia consecratur. In quo eciam anno de universis partibus Germanie ad terram sanctam Jerusalem multus populus confinebat et in tanta multitudine, ut per diversas provincias transeuntes, quotquot Judeos repererant, baptismum cogebant recipere, eciam non volentes, non advertentes, quod hoc facerent contra canonicas sancciones. Anno eciam Domini MXCVI quo supra dictus Brzetislaus cum exercitu iterum intrans Poloniam ipsam circum flumen Nissam omnino vastavit, destruens castrum eorum Brieg firmissimum, situm in flumine Odre. Et deinde transiens quoddam castrum edificavit nomine Kamenecz, ubi nunc monasterium situm est, et rediens Boemiam Mutinam, filium Bozye, et Koiatam, cognatum suum, iniqui Wrssowicensis generis de regno expulit, mittens eos in Sirbiam exulare, ac auferens omnem eorum substanciam ipsam camere sue propter excessus per eos commissos infiscari mandavit, Mutina, fratre eorum, ad ducem Polonie similiter exulante. Anno Domini MXCVII Brzetislaus Odalricum, filium quondam Conradi, patrui sui, cepit in castro Glacz, tradens ipsum diligenti custodie.
Anno Domini MXCVIII captivatis omnibus Judeis regni Boemie dictus Brzetislaus maximum ab ipsis thesaurum abstulit in auro, argento et lapidibus preciosis. Anno Domini millesimo XCVIII quo supra, IIII idus Decembris Cosmas, Pragensis episcopus, vir plenus virtutibus, migravit ad Dominum. Post cuius obitum Brzetislaus prefatus usque ad firmacionem futuri episcopi clericorum et ecclesiasticorum bonorum sollicitam et providam curam gessit.

[50.]
Anno Domini MXCIX, II kalendas Marcii Brzetislaus, princeps regni Boemie, de consilio Wigberti, generi sui, Hermannum, quondam patris sui regis Wratislai capellanum et in eius curia nutritum, prepositum Boleslauiensem, de consensu cleri et populi electum concorditer Pragensi prefecit kathedre. Et quia eodem tempore imperator Henricus tercius in civitate Ratisponensi pascha celebrans dictum Brzetislaum ad se ibidem venire rogaverat, idem Brzetislaus una cum Hermanno, electo Pragensi, Ratisponam ad cesarem transeundum iter arripuit. Cui prefatus imperator una cum principibus suis ad tria fere miliaria obviam ivit ipsumque honoritice suscipiens secum in dictam Ratisponensem civitatem transduxit, in qua statim die altera Hermannus, Pragensis electus, per cesarem approbatur. Ibidem eciam prefatus Brzetislaus ab eodem obtinuit cesare, ut Borziwoy, frater eius, post eum regeret regni Boemie principatum.
Ceterum eodem anno prefatus Brzetislaus cum exercitu Moraviam intrans castrum Podiwin reedificavit et in Hermanni, Pragensis episcopi, tradidit potestatem. Deinde cum Colmanno, rege Vngarie, convenit in campo Luczko nomine, qui sic coniuncti mutuo post multos et varios placitorum tractatus antique caritatis et pacis renovant federa ac eis sacramento firmatis amicabiliter ab invicem separantur. Abinde itaque prefatus Brzetislaus transiens iuxta urbem Brunensem castra metatus est. Erat enim Odalrico et Leutoldo, illiis quondam Conradi, patrui sui, infestus vaide, qui timentes eum illico fugierunt tradideruntque per nunccios in eius potestatem singulas eorum civitates et terras, quas Brzetislaus prefatus recipiens regimini fratris sui Borziwov commisit in totum.
Eodem eciam anno circa festum Nativitatis Domini idem Brzetislaus in urbe Zacensi Boleslaum aftinem sive sororium suum, ducem Polonie, de consilio comitum et baronum suorum ensiferum regni Boemie constituit, donans sibi pro administracione eiusdem officii de censu seu tributo annuo, quo Wladislaus, pater suus, et alii duces ibidem regno Boemie annis singulis tenebantur obnoxii, decem marcas auri et centum marcas argenti in recognicionem ministerii seu officii supradicti.
Anno Domini M centesimo Hermannus, Pragensis electus, per prefatum Brzetislaum ad imperatorem Henricum, qui tunc Maguncie fuit, transmittitur et per Rupertum cardinalem, pape Clementis legatum, qui tunc ibidem erat, in episcopum consecratur et ad propria revertitur. [Hoc anno videlicet MC, sicut testatur Brandemburgensis cronica, dum adhuc gens illa Slawonica et Saxonica cultibus insisteret ydolorum, Ydo, marchio Antique Marchie cis Albeam, cum aliis Saxonibus barbaricis, qui Lyutici dicebantur, Brandemburg invadentes castrum ibidem potenter ceperunt.]

[51.]
Anno Domini MC quo supra, XV kalendas Novembris Borziwoy Wratislai, primi regis Boemie secundogenitus filius et frater prefati Brzetislai, in urbe Znoymensi sororem Lupoldi, marchionis Austrie, Helbrik nomine duxit uxorem. Et quia eciam ex concessione Gotfridi, marchionis Austrie, Leutoldus, filius quondam Conradi senioris fratris dicti Wratislai primi regis, castrum Rachs pro tunc habebat, ipse expulsionis sue de Moravia, sicut premittitur, non immemor, terras Borziwogii, fratris Brzetislai prefati, rapinis, incendiis et, molestiis dampnificat. Quamobrem Brzetislaus in vindictam fratris iterum congregans exercitum Moraviam transit, premittens ad Gothfridum prefatum nuncios suos et rogans attente, quatenus prefatum Leutoldum, nepotem suum, vel vinctum sibi. remittat vel de castro suo Rachs protinus eliciat. Que dum dicto Leutoldo secrete nunciata fuissent, prefatum castrum Rachs cum militibus suis pro se detinuit, omnibus castellanis Gothfridi prefati depulsis abinde. Qui Gothfridus hoc audiens prefato Brzetislao iuxta oppidum Wranow celriter occurrit ipsumque multo rogatu precatur, quatenus ad expugnandum castrum Rachs sibi prebeat auxilium oportunum. Et sic Brzetislaus prefati fratris sui Borziwogii ac eciam Gothfridi, marchionis Austrie, motus illatis iniuriis cum exercitu suo Rachs castrum obsedit, et dum in eius obsidione per sex continuatas ebdomadas perstitisset, Leutoldus prefatus cum suis in castro predieto fame gravatus nocte solus fugit e castro suis omnibus dimissis ibidem, qui mane facto tam castrum Rachs quam se ipsos in prefati Brzetislai graciam tradiderunt, Brzetislaus itaque Gothfrido castrum suum restituit et Boemiam gaudenter revertitur hostis et emuli sui victor.
Eodem eciam anno tercia die ante festum beati Thome apostoli, dum prefatus Brzetislaus in crepusculo devenatu rediret, prope villam Stebnam a quodam venatore Lork nomine induccione Bozey et Mutine genere Wrssovicensium, quos prius de regno Boemie expulerat, proditorie wlneratur. Qui Lork dum post commissum facinus aufugere niteretur, in quandam foveam cecidit et tandem a populo semifractis cervicibus repertus digna morte perimitur. Brzetislaus vero prefatus ex inflicto vulnere pressus dispositis anime sue et regni negociis post triduum expiravit et in ecclesia Pragensi sepultus est.

[52.]
Borziwoy itaque, secundogenitus, frater olim Brzetislai, eundem fratrem suum mortuum esse persenciens transit Boemiam et ibi ab episcopo Pragensi, comitibus et baronibus reni ipso die Nativitatis Domini honorifice suscipitur et Boemie regno preficitur.
Anno Domini MCI dictus Borziwoy Odalrico et Leutoldo, filiis quondam Conradi senioris, fratris quondam Wratislai, primi regis Boemie, civitates, quas ipsis quondam Brzetislaus, eiusdem Borziwoy primogenitus frater, abstulerat, restituit.
Eodem eciam tempore Wrsowicenses de Polonia redeunt, quibus dictus Borziwoy civitates eorum Bozei Sacz, Mutine Leuthomerzicz non ex affeccione cordis sed pro necessitate temporis et eventus restituit.
Predictus eciam Odalricus, filius quondam Conradi prefati, post mortem Brzietislai, patrui sui, habito suorum consilio tanquam senior heres regni Boemie imperatorem, qui tunc in urbe Ratisponensi fuit, accessit supplicans, ut ipsum tanquam seniorem heredem regni Boemie iuxta statutum quondam Brzetislai, proavi sui, comitum, baronum et procerum regni Boemie iuramento firmatum Boemie regno preficiat sibique huiusmodi paterna pheoda sua conferre dignetur. Imperator vero petita eadem sapienter advertens sibi contulit, quod de iure debebat eligendi principem regni Boemie principibus, comitibus et baronibus ibidem iuxta morem in talibus antiquitus observatum relinquens liberam potestatem. Quo facto Odalricus per plures nuncios suos transmissos Boemiam attemptat et variis viis et modis nititur, si possit, quovis ingenio regni Boemie principatum et regimen adipisci. Sed quia Borziwoy, frater dicti Brzetislai, iam regali erat roboratus in solio, prefatus Odalricus proficere non potuit, sed solum obtinuit a cesare, ut eundem patruum suum Borziwoy a regno Boemie accione hereditatis sibi debite possit invadere vi et iure. Quo obtento amicorum et adherencium sibi fretus consilio cum nonnullis Theuthonicis nec non comite Sighardo de Sala et Odalrico, Frisingensi episcopo, ac quibusdam aliis magnatibus et Leutoldo, fratre suo, Boemie regnum intrat asserens in eorundem adiutorum suorum presencia, se pro parte sua quam plurimos adherentes habere in regno eodem Boemie meliores.
Quod audiens Borziwoy supradictus ex adverso fortem congregat exercitum et occurrens eis usque ad opidum Malin ibidem castra metatus est, disponens in crastinum cum adversariis bellum inire campestre. Similiter Odalricus cum suis ab alia parte rivuli Wizplicza se taliter in tanta vicinitate alterius exercitus collocavit, ut pars una posset ab altera plenius intueri. In quibus locis dum adherentes Odalrici constanciam Borziwogii et suorum fidelium conspicerent ac considerarent eius contrarium, de quo alias Odalricus in eorum presencia se iactarat, videlicet circa adhesionem baronum Boemie, lucide cognovissent, se esse delusos, sic inquiunt: Cur te una nobiscum taliter decipere voluisti? Ubinam sunt meliores Boemie, qui tibi et nobis adherere, sicut dixisti, disponunt? False quidem nos decipis et pocius temetipsum.
At protinus inito consillo per viam, qua intraverant regnum, eciam exire decreverant. Sed quia Swatopluk et Otto fratres, filii quondam Ottonis fratris prefati Conradi, qui Snoymam in Moravia possederunt, et qui Conradus et Otto fratres fuerunt Wratislai quondam regis Boemie, cum duobus exercitibus militum electorum prefato Borziwoy in auxilium advenerant, retrocedere ininime potuerunt et noctis tempore per artas et densas vias prope Habr per fugam ut potuerunt, evaserunt tentoriis et rebus eorum in campo relictis. Mane itaque facto dum Borziwov et sui hostes vellent invadere, nullum resistentem invenientes spolia rapiunt et, dividunt, prout placet. Erat enim illo tempore Borziwoy cum Swatopluk et Ottone fratribus, nepotibus suis, multum unanimis, qui tamen postea ex aliis eventibus plurimum discordaverunt.

[53.]
Anno Domini MCII Borziwoy et nepos suus Swatopluk, qui tunc marchionatum Moravie gubernabat, ad instanciam et in auxilium Spitignei, filii naturalis quondam Wladislai, ducis Polonie, qui post obitum patris adversus Boleslaum, fratrem suum ex Juditha, filia Wratislai quondam regis Boemie, legittime genitum verumque ducem Polonie eundem sibi ducatum Polonie usurpare conatus est, sub spe cuiusdam promisse pecunie in certis terminis persolvende exercitum et arma moverunt Et dum usque Grecz venissent, Boleslaus senciens ipsos in suum dispendium. advenisse, missis nuncciis suis ad Borziwoy, principem regni Boemie, ipsum federe consanguineitatis, quo sibi ex Juditha prefata iunctus erat, admonuit, et datis pecunie muneribus, ut Borziwoy ad propria reverteretur, obtinuit. Verum quia Swatopluk, nepos eiusdem Borziwogii, qui venerat in auxilium dicto Borziwogio, de huiusmodi data pecunia partem non habuit, adversus Borziwoy, patruum suum, indignacionem et iram concepit, et sic uterque ad propria est reversus. Anno Domini MCIII. Anno Domini MCIIII Swatopluk predictus dolose quosdam de suis mittit Boemiam, ut tam inter nobiles quam civitates fomenta discidii seminantes, quos possent, Swatopluk exhortacionibus attraherent.
Anno Domini MCV Swatopluk exercitu congregato inferat Boemiam, et ibi multi Boemorum dimisso Borziwov, filio Wratislai primi regis Boemie, Swatopluk, filio Ottonis fratris eiusdem Wratislai, adherere ceperunt, et nisi Borziwoy cicius venisset Pragensem in urbem, ipsam utique Swatopluk occupasset, Borziwoy itaque in urbe Pragensi presidia sua disponens, Hermanno, Pragensi episcopo, castrum Wyssegradense commisit suo nomine gubernandum. Et ecce cum Swatopluk cum sex legionibus armatorum appropinquaret Pragam et nullum resistentem penitus persensisset, transvadavit Wltawiam infra villam Buben, et usque portas urbis veniens ipsas clausas reperit et milites sibi viriliter resistentes. Qui tunc retrocedens inter utrasque urbes in loco, ubi sabbatho merces venduntur fixit tentoria. Et cum proficere se non posse sentiret, revertitur cum suis Moraviam, quos abeuntes dux Borziwoy cum suis insequitur. Et quamvis multo forciorem haberet exercitum, tamen de tradicione non certus sapienter bello certare postposuit.
Arino Domini M centesimo sexto Swatopluk prefatus cum suis, qui ad eum de Boemia confluxerant, inito consilio tractare cepit, qualiter Borziwoy, patruum suum, fraudibus et dolis posset regno Boemie spoliare. Et mittens Budywoy filium Hron, virum multa dolositate fallacem, qui fraudibus commentatis accessit Borziwoy se fingens Swatopluk inimicum ac asserens se aliter vindicare non posse, nisi quod Borziwoy proderet singulos, quos Swatopluk haberet in Boemia adherentes. Et sic tandem vera falsis immiscens consiliarios Borziwoy Bozye et Mutinam de genere Wrssowicensium multis incusat criminibus, persuadens Borziwoy, ut ipsos velut hostes suos publicos persequatur.
Quod dicti Wrssowicenses dum senciunt, statim ad Swatopluk transeunt, inducentes eum, ut adversus Borziwoy principatum regni Boemie suscipiat, et acquiescentem eis Swatopluk erigunt ac regno preficiunt, Borziwoy violenter abinde depulso. Hic Borziwoy habuit filium nomine Jaromir, qui postea Lothario, imperatori Romanorum, Romam cum trecentis armatis in auxilium destinatur.

[54.]
Anno Domini MCVII, II idus Maii Swatopluk, filius Ottonis, fratris Wratislai quondam primi regis Boemie. regno preficitur, et Borziwoy, secundogenitus Wratislai primi regis Boemie, velut exul proficiscitur Poloniam, quem frater eius terciogenitus Sobieslaus nomine et multi barones et nobiles de Boemia sunt secuti. Borziwoy itaque de Polonia ad regem Henricum quartum Saxoniam proficiscitur, cui exponit illatam iniuriam et ad restitucionem regni sui cesareum implorat auxilium, promittens regi dare magnam pecunie quantitatem. Rex vero mittens unum de nobilibus suis Boemiam mandat dicto Swatopluk, ut, protinus ad eum veniat. Qui statim exercitu congregato usque introitum silve penes oppidum Chlumek pervenit et convocans proceres suos et nobiles ipsis fratrem suum Ottonem preposuit in absencia sui et Boemie regno prefecit ac demum abinde cum paucis ulterius ad regis Henrici presenciam est profectus. Quem statim rex, ut venit, in captivitatem tradidit et convocatis hiis, qui secum advenerant, ipsis Borziwoy commisit, ut eum iterum Pragam reducerent sibique Boemie regnum reciderent et velud suo principi in omnibus obedirent. Qui revertentes cum Borziwovo secundum iussum regis tercia die applicant castro Donym Quod audiens Otto, frater Swatopluk supradicti, ordinatis militibus suis cum sex legionibus armatorum nocte montes transcendens diluculo castrum Donyn obsedit. Sed memoratus Borziwoy per quendam, qui de exercitu Ottonis advenerat, adventum Ottonis presciens cum suis, ut potuit, per fugam evasit. Interea Swatopluk regis tenetur in carcere et tandem recepto ab eo sacramento de decem milibus marcarum argenti regi solvendis solutus et liber dimissus est, quibusdam de familiaribus regis pro accipienda huiusmodi pecunia secum Boemiam destinatis. Qui Swatopluk Pragam reversus Ottonem, fratrem suum, regi mittit in obsidem, quousque dictam pecuniam persolvat ad plenum. et de thesauris regni septem milia marcarum argenti congregans promissam pecuniam mittit regi. Prefatus vero frater eius Otto pro residua summa adhuc in regis predicti tentus custodia fuga elapsus ad Swatopluk, seniorem fratrem suum, Boemiam revertitur.
Anno Domini millesimo CVIII uxor eiusdem Swatopluk peperit filium, quem post quinque ebdomadas Henricus, Romanorum rex, de sacro fonte levavit nomine Wenceslaum, et residuum pecunie, videlicet tria milia marcarum argenti compatri suo Swatopluk remisit in totum, rogans eum, ut secum adversus Vngaros pro tunc imperio rebellantes armata potencia procederet. Quod Swatopluk libenter adimplens cum rege Vngariam progreditur, Waczkoni et Mutine Wrssovicensibus gubernacionem regni committens. Et eo ibidem cum rege in obsidione civitatis Posonie existente princeps Swatopluk predictus cum suis, quicquid erat in Vngaria inter fluvios Wah et Danubium, et circum Trenchinum destruxit incendio, ac quam pluribus exploratoribus regis Vngarie comprehensis ipsos nasis et oculis privari mandavit. Eodem eciam tempore mille viros electos de exercitu Vngarie missos ad invadendum suos Theutonicos bello cepit et pluribus interfectis superstites captos detinuit. Interea predictus Borziwoy cum Polonis intrat hostiliter Boemiam et Waczkonem et Mutinam, qui tunc in quodam castro in metis Boemie versus Poloniam sibi restiterant, superavit, inde procedens ulterius intra regnum. Quod senciens Waczko predictus principi suo Swatopluk patruum suum Mutinam secrete detulit, narrans, quod induccione sua Borziwoy regnum Boemie intrasset, et ab alia parte dolose quendam de suis militibus mittit ad Borziwoy, asserens Swatopluk reversum esse Boemiam et cum ipso gentibusque suis in crastinum pugnaturum. Illis ficticiis idem Borziwoy cum suis perterritus eadem nocte Poloniam remeavit. Interea Swatopluk predictus reversus Boemiam intra se cogitat, qualiter in Mutina ulcisci posset, singulis proceribus convocatis ad se et Mutina nichil adversum se mali de principe suspicatus. Quem princeps sic alloquitur: O Mutina Wrssovicensis, familiaris nostri generis inimicus, tui parentes olim Jaromir in monte Welisch duris affecerunt opprobriis, Brzetislaum quondam, patruum meum, Boemie ducem eximium, dolosa machinacione crudeliter occiderunt, Borziwoy quoque, meum patruum, voluntatem meam in omnibus exequentem fideliter procurasti regno privari tuis iniquis suasionibus et exilio relegari. Sed et ultimo me metas Vngarie penetrante tu Mutina pessime, regni Boemie tenens gubernacula tibi commissa, nove fraudis prodicionem gessisti.
Quibus sic dictis princeps Mutinam vinculis mancipatum capite truncari precepit. Nec moratur, quin et caperentur Wrssovicenses Vnislaw et Domaslaw ac duo filii Mutine, sed et quidam Neusa nomine, qui licet alterius generis, tamen familiaris existens Mutine dum fugam peteret, inter arbusta discurrens, ut latitaret in eis, proditus indumento rubeo capitur, naso privatur et oculis, principe statuente, ne quisquam de genere Wrssovicensium a magno usque ad minimum sineretur vivere, sed omnes mortis supplicio traderentur, suos animans spe mercedis, ut et Bozey et eius filium caperent, si possent, vel exterminarent de regno. Hinc est, quod familiares Swatopluk, principis supradicti, Bozey in villa Lubik cum filio suo Borzat interimunt, thesauris eiusdem Bozey longis temporibus conquisitis inter se mutuo distributis. Sicque contigit, quod una die tota genealogia Wrssovicensis in regno Boemie penitus est deleta. Nam senes et iuvenes et lactantes eorum generis in ore gladii perierunt, hiis duntaxat exceptis, qui per fuge presidium Ungariam et Poloniam devenerunt.

[55.]
Anno Domini MCVIII quo supra Colomannus, rex Ungarie, de illatis sibi dampnis per Swatopluk, filium Ottonis, fratris terciogeniti Wratislai primi regis Boemie, principem regni Boemie, in eum petens vindictam Moraviam intrat hostiliter et devastat. Quod cum Swatopluk comperisset, tam in Boemia quam Moravia magnum congregavit exercitum, volens Colomanno regi potenter occurrere. Cumque disposuisset, ut secum bellaret in crastinum, illa nocte cum suis per densas silvas transiens cuiusdam rami arboris lesione perdidit ocuhim, propter quod turbatus exercitus ad propria remeavit pridie idus Novembris, Anno Domini millesimo CIX, die IX mensis Februarii dictus princeps regui Boemie Swatopluk oculi cicatrice sanatus valido denuo exercitu congregato intrat Vngariam, usque Nitram illam totaliter devastando, et destruens eiusdem civitatis suburbia demum abinde per alia loca revertitur, turmis pluribus Ungarorum in ore gladii truciditatis et multis spoliis opulentus cum suis ad propria feliciter remeavit. Eodem eciam tempore rex Romanorum Henricus memor iniurie Swatopluk per ducem Polonie tempore, quo in Vngaria secum stetit Swatopluk, eidem illate, congregaus exercitum validissimum una cum Swatopluk intrat Poloniam et circa urbem Glogaw faciens obsidionem in girum ab utraque parte fluminis Odere devastavit eandem, abinde quoque procedens ulterius castro Reczen penitus devastato cum preda maxima redire disposuit. Sed cum iam rex principem Swatopluk in crastinum vellet dimittere, quidam miles Wrssovicensis missus a Johanne, filio Tiste Wrssowicensi, in castris attuit, qui principis Swatopluk de regis curia recedentis sero se miscens exercitui ac perveniens ad principem inter scapulas ipsum letaliter wlneravit adeo, quod antequam terram Swatopluk attingeret, mortis exicio vitam finivit. Miles similiter, qui hoc fecerat, crudeliter est occisus. Mortuus est itaque Swatopluk anno predicto XI kalendas Octobris.

[56.]
Interfecto itaque Swatopluk tota nocte super eius morte fit planctus et mane facto rex compatris sui mortem inopinatam deplorans universis comitibus et nobilibus regni Boemie tunc presentibus graciose concessit, ut quem vellent de filiis Swatopluk, puta vel Henricum vel Wenceslaum, in regem preficerent. At illi suasu cuiusdam Waczek, baronis de Moravia, Ottonem, secundogenitum fratrem dicti Swatopluk, non obstante, quod in eleccione nec non approbacione Swatopluk singuli comites et barones Wladislaum, filium Wratislai terciogenitum ex Swatawa, post eum in principem assumendum iuraverunt, pecierunt in principem Boemie sublimari. Rex vero statim ad peticionem huiusmodi dictum Ottonem approbavit Sicque infra quatuor dies dictus Otto Pragam pervenit et ex eo, quod contra iuramentum prestitum et sine consensu Hermanni episcopi et Fabiani comitis, prefecti Wyssegradensis, electus fuerat, intentum suum non potuit obtinere. Consencientibus autem et approbantibus cunctis de Boemia Wladislaus prefatus in regni Boemie principem est, assumptus. Audiens vero Borziwov, filius secundogenitus Wratislai primi regis Boemie, et natus ex regina Swatawa, que in Polonia upud Boleslaum, ducem Polonorum, fratrem suum, exulabat, fratrem suum Wladislaum iuniorem post obitum nepotis sui Swatopluk assumpsisse regni Boemie principatum, continuo perrexit in Sirbiam ad Wigbertum, sororium suum. Cuius nec non quorumdam tam de Boemia quam aliorum suffultus auxilio regnum intrans Boemie in vigilia Nativitatis Domini ceteris ignoruntibus latenter urbem Pragensem protinus est ingressus.
Anno Domini MCX dum dictus Borziwov cognitus iam staret in Praga, factum est, quod nonnulli relictis uxoribus, pueris atque rebus propriis fugam arripiunt extra Pragam, aliis, qui de parte fuerunt Borziwoy, manentibus aput illam, Hermannus vero presul in suo compertus palacio custodie deputatur, Fabianus autem, comes et prefectus castri Wyssegradensis, dimissis omnibus iniit similiter fuge presidium. Unde fit tumultus et rumor in regno Boemie, alii Pragam confluunt, alii complicibus assumptis undique currunt per villas, ipsas hostiliter devastantes.
Eodem insuper die Borziwov in Wyssegradense se castrum recepit, sed altera die Pragam reversus cum solempni cleri processiono suscipitur et auditis missarum sollempniis in castrum Wyssegradense rediit. Verum eadem nocte Otto, secundogenitus frater Swatopluk, cum Waczkone, barone prefato, de castro Hradek exercitu congregato magno circa Roketnikam venientes et castra metantes ibidem altera die Wyssegradense castrum vallarunt, circumquaque ponentes custodiam, ne quisquam ingredi posset aut egredi. Post triduum vero Wladislaus predictus de civitate Pilsnensi cum suis Pragam perveniens portas civitatis Pragensis conclusas invenit et armatis hominibus bene munitas, eos alloquens, ut ipsum intrare urbem permitterent, nec aliquod potuit responsum habere. Provocatus idcirco quam plurimum retrocessit usque fluvium Brusinka. Cumque montis supercilium ascendisset, a longe prospicit exercitum propiuquare, et missis exploratoribus comperit filium Wigberti Wratislaum cum suis Borziwoy, suo awnculo, in auxilium adventare. Et licet Wladislaus sine pugne periculo poterat preterire, induccione tamen Theodrici, filii Bozey, adverse parti bellum ingerens primus sevit in hostes et potitus victoria tristem Wigberti filium Pragensem fugavit in urbem, eius gentibus, quotquot wlnerati fuerant, morti datis. Interea dux Wladislaus, filius dicti quondam Wratislai regis, Hermannum et Sezemam, barones suos, ad Henricum, Romanorum regem, qui tunc temporis in Bamberg tenuit mansionem, dudum miserat, instans precibus et muneribus delegatis, ut per se vel suos sibi restitui faciat Boemie principatum. Ad quorum nunciorum instanciam congregato exercitu rex Romanorum Boemiam est ingressus, premissis duobus principibus, videlicet Dipoldo et Berengario, mandans, ut interposita pace tam Borziwoy quam Wladislaus, Hermannus, Pragensis episcopus, nec non Wratislaus, filius Wigberti, et barones alii Boemie ad regem in Rokyczan villam veniant.
Quos venientes ad locum statutum rex conspiciens, Borziwoy et filium Wigberti fecit carceris custodie deputari, Hermanno episcopo libero permanente. Sicque Wladislaus predictus Romanorum regis auxilio regnum Boemie nec non eius curam suscepit, et adversarios suos, qui Borziwoy adheserant, variis affecit generibus tormentorum. lnter quos Johannes, filius Tiste de genere Wrssovicensium, de quo superius fit mencio, oculis, naso privatur et mento. Facta autem sunt hec anno Domini MCX, kalend. Januarii.

[57.]
Anno Domini MCX quo supra predictis sic gestis inter Wladislaum et Ottonem pre dictos grandis rancoris et discordie materia suscitatur, ut alter ad alterum nollet venire, nisi suffultus magna hominum armatorum potencia. Postea tamen in villa Thinek conveniunt et pace tractata iuramentique munimine confirmata reconciliati fuerunt cordis scrupulo nichilominus intrinsecus remanente. Idcirco revertitur Otto Moraviam, quem tamen postea tercio idus Julii anni predicti Wladislaus in Saczka curiam celebrans sinceriter accersivit, et Otto confisus ergo de pace firmata nepotis curiam mox accessit. Verum tamen per triduum ibidem mora tracta et tandem petita licencia [cum] foret dispositus ad recessum, suasionibus Waczek et Bozey Wrssouicensium capitur Wladislav potencia custodie Wyssegradensis castri traditus carcerali. Deinde ad castrum Burgeleins alias Krziwoklat iuxta fluvium Misa deducitur districcius conservandus, et ibidem fere tribus annis continuo detinetur.
Eodem eciam anno circa festum sancti Wenceslai Sobieslaus, quartus et iunior frater Wladislai predicti, cum Boleslao, duce Polonie, maxima congregata potencia hominum armatorum Boemie regnum ingressi pretendunt dolose, quoniam illic ob fratrum concordiam advenissent, et huiusmodi fictis ingeniis usque fluvium Albee pervenerunt. Quod dum Wladislao innotuit, animum ipsorum dolosum considerans verbis non credidit eorundem. Hoc advertentes ipsi transierunt fluvium Albee regni terras undique devastantes. Wladislaus vero congregans exercitum ex adverso predictos insequitur inimicos, quos ut vidit ad resistendum dispositos, suos premonuit eos animans ad belli certamen, suarum gencium dispositis nichilominus aciebus. Quibus congressis insimul et hinc inde plurimis interfectis in bello tandem dictus Wladislaus fratrem suum cum duce Polonie vertit in fugam de suis hostibus victoriose triumphans. In quo siquidem bello Theodricus, rilius Bozey, cum sibi quibusdam adherentibus multos strennuos actus commisit. Hec gesta sunt anno prefato VIII idus Octobris.
Anno Domini millesimo CXI Swatawa, regina Boemie, filios suos Wladislaum et Sobieslaum amicabiliter concordavit, et Wladislaus urbem Zaczensem cum eius provincia fratri suo Sobieslao tradidit de Polonia revocato.
Anno Domini MCXII Wladislaus, princeps regni Boemie supradictus, iuxta statutum imperatorum antiquorum Wladislaum, filium quondam Brzetislai, primogeniti fratris sui cum trecentis militibus electis Henrico quarto in subsidium Romam misit, ubi Pascalis papa tunc imperatorem Romanum Henricum debitis adhibitis solempnitatibus consecravit, invitus, Wladislaus vero, predictus marchio Moravie, tunc assistens eidem secum inde multorum sanctorum deferens reliquias et aput imperatorem in Almania moram trahens tandem dictas sanctorum claras reliquias Boemiam deportavit, sicut in breviario Pragensis ecclesie continetur. Sicque peractis multis strennuis actibus imperator et Wladiskus, prefati sunt ad propria cum prosperitate reversi.
Anno Domini MCXIII innotuit Sobieslao, quod eum Wladislaus, frater eius, induccione: Waczek predicti capere conaretur, propter quod idem Sobieslaus non longe a castro Wyssegradensi ponens trecentorum insidias armatorum, precepit eisdem, ut Waczek appropinquantem protinus trucidarent. Hinc est, quod postquam Sobieslaus cum fratre suo Wladislao in castro Wissegradensi hora captata pransus fuisset, accepta a fratre suo licencia rogavit Waczek, ut quia cum ipso haberet conferre misterium, equum ascenderet ac aliquanto spacio sociaret eundem. Iuxta votum igitur dicti Sobieslai quasi per decem stadia venientes iidem statim armati milites ex latentibus insidiis irrupuerunt et invadentes Waczek prefatum interficiunt dira morte. Sobieslaus vero reversus ad suos timore fratris sui Wladislai concussus, cupiens per Sirbiam in Poloniam aufugere, cum prope Donyn venisset, per Ekembertum, castri Donyn prefectum, quod quidem castrum tunc imperiale extitit, invitatur dolose captivaturque nequiter per eundem ac vinctus ducitur in Saxoniam. Milites vero hoc factum cernentes fuge presidium sunt amplexi, Sobieslaus tamen post unum mensem fugiens noctis tempore liberatur.
Eodem anno Wladislaus nepotem suum secundogenitum Ottonem solvit a vinculis, partem dimidiam tocius Moravie, quam olim post mortem Swatopluk, primogeniti nepotis sui, habuerat, sibi favore restituens gracioso.

[58.]
Anno Domini millesimo CXIIII in mense Maio iubente Ottone, marchione Moravie, Bozey et gener eius Waczek [de] genere Wrssovicensium oculis privati sunt.
Eodem eciam anno Sobieslaus, frater Wladislai principis Boemie, quibusdam Polonis secum assumptis clamdestine veniens prope castrum Glacz cives ibidem minis et precibus placare nititur, ut sibi portas eiusdem urbis apperiant. Quibus minime consencientibus Sobieslaus quoddam pallacium vetus, quod prope murrim erat, succendit igne. Ex quo accidit, quod vento circumquaque volante propugnacula supra murum urbis et demum ipsa civitas incensa sunt. Sicque cives ibidem videntes ab igne sibi imminere periculum, secum treugas firmaverunt, et tamen civitas ipsa omnino combusta est, sed castrum ibidem per Sobieslaum minime expugnatum. Ipseque Sobieslaus sine profectu Poloniam est reversus.
Anno Domini millesimo CXV in mense Januario Boleslaus, dux Polonie, aput avunculum suum Wladislaum, principem regni Boemie, nunciis instetit et literis, ut Sobieslaum, fratrem eius, ad graciam suam dignaretur assumere. Et tandem Wladislaus dicti avunculi sui precibus et eciam fraterna pietate permotus Sobieslaum, fratrem suum, pristine gracie sue reformavit et committit eius regimini civitatem Hradek cum quatuor castellis et totam eius provinciam. Deinde eodem anno mense Julii Wladislaus cum predictis Ottone et Sobieslao iuxta fluvium Nissa ad quendam diem placitorum conveniunt, inter se perpetuam pacem firmant et hilares ad propria revertuntur. Interea Odalricus, filius Conradi, marchionis Moravie, secundo geniti fratris quondam Wratislai primi regis Boemie predicti, qui Olomucensem civitatem cum sua provincia possederat et solum filium etate tenerum post se reliquerat, moritur. Unde Wladislaus, princeps regni Boemie, fratri suo Sobieslao dictam civitatem et eius provinciam assignavit.
Anno Domini MCXVI post obitum Colomanni, regis Ungarie, Stephanus rex ad Wladislaum prefatum sollempnes mittit nuncios rogans, ut ad certum diem et locum pro pace inter eos firmanda secum conveniat. Quorum voluntati Wladislaus annuens venit usque ad fluvium Olssen metas Ungarie et Moravie distinguentem. Rex vero Ungarie in campo Luczko ab alia parte fluvii cum innumerabili multitudine Ungarorum similiter advenerat Unde altera die Wladislaus predictus trans fluvium procedens castra metatus est. Ad quem missi per regem Ungarie sollempnes nuncii quedam referunt, gwerram et non pacis federa designantes. Et ideo eciam Wladislaus eodem die distulit de pace tractare.
Quod Ungari indigne ferentes cum suis arma sumunt et stantes ex alia parte fluvii ad bellum se muniunt. Hoc princeps Boemie Wladislaus comperiens cum suis subito arma capit et fluvium transit paratus ad pugnam. Sicque illico cruentum bellum conseritur, Wladislaus cum suis ab hostibus retrocedere compellitur, sed Otto et Sobieslaus predicti tam de Boemis quam de Moravis fortem habentes exercitum regis Ungarie et suorum de hoc nichil sciencium impetu magno prorumpunt in castra, quotquot reperiunt, tam nobiles quam alios gladio perimunt. Et rex quidem Stephanus auxilio Laurencii, sui archiepiscopi, vix evasit.
Quibus taliter bello instantibus accedunt alii, qui prius adversus Wladislaum, principem Boemie, quasi victoriam obtinuerant, quos similiter Otto et Sobieslaus hostiliter in campis suscipiunt. Et ipsis devictis superstites vertunt in fugam, de quibus ipso die in flumine Wah innumerabiles submersi sunt et quam plurimi interfecti, sic quod a temporibus preteritis nunquam audita aut visa fuit tanta strages in illis partibus hominum bellatorum. Boemi itaque et Moravi potiti victoria, ungaricis gasis acceptis et spoliis eadem inter se dividunt et leti ad propria revertuntur.

[59.]
Anno Domini MCXVII Wladislaus fratrem suum Borziwoy, secundogenitum filium Wratislai primi regis Boemie, reasumit ad graciam ymino ipsum regno Boemie preficiens semetipsum sue voluntati submisit Borziwoy itaque accepti per fratrem beneficii non immemor eidem fratri Wladislao donat dimidiam partem regni Boemie, videlicet quicquid erat ultra fluvium Albeam versus aquilonem, et absque eius consilio de cetero nichil gessit.
Anno Domini MCXVIII mense Septembris facta est inundacio aquarum, et Wltawa inter urbem et civitatem Pragensem tantum excrevit, ut eciam superiores trabes pontis attingeret.
Anno Domini MCXIX maxima tempestas ventorum edificia in Wissegrad delecit. Deinde a tempore reconciliacionis Borziwoy usque ad annum Domini MCXX Borziwoy et Wladislaus fratres concorditer Boemie regnum regentes, sed postea inter se iterum et adeo incipiunt discordare, quod Borziwoy fratris sui timens potenciam dimisso regni Boemie regimine XIII idus Augusti fugitivus abscessit.
Anno Domini MCXXI Wladislaus castra Donyn versus Sirbiam et Podywin in Moravia inter fluvium Sazawa reedificat. Eodem eciam anno quidam ex Theutonicis intrantes Boemiam infra terminos Boemie prope villam Biela castrum in monte altissimo construxerunt. Quod audiens Wladislaus congregatis militibus suis improviso in ipsos irruit et castrum cum hostibus obtinuit. Eodem anno monasterium Wilemow fundatum est a duobus fratribus Wylhelmo et Hermanno comitibus de Sulcbach.
Anno Domini MCXXII, XV kalendas Octobris Hermannus, Pragensis episcopus, post multa bona et provida opera migravit ad Dominum, cui successit Menhardus, decimus Pragensis episcopus. Deinde prefatus Wladislaus Boemie regnum rexit salubriter usque ad annum Domini millesimum CXXIII, in quo anno inter ipsum et fratrem suum Sobieslaum grandis oritur dissensio, et uterque adversus alterum exercitum movit et arma. Hinc est, quod Wladislaus fratrem suum Sobieslaum de Moravia expulit partem Leutoldo, filio quondara Conradi senioris, primogeniti fratris olim Wratislay primi regis Boemie, et partem Ottoni et Swatopluk, filiis quondam Ottonis fratris predicti Wratislai, distribuit, Sobieslaus itaque fugiens imperatorem aceessit instans, ut eius auxilio restitueretur ad propria. Sed quia proficere non potuit, transivit Poloniam ibique resedit. Coniunx vero Sobieslai, consanguinea Stephani regis Ungarie, transivit Ungariam et ibidem permansit.
Eodem eciam anno Wladislaus et Otto nepotes rogatu imperatoris Henrici, contra quem quidam princeps Saxonie arma commoverat, congregato exercitu extra Boemiam in subsidium cesari transiverunt et ultra oppidum Gwozdek sua fixerunt tentoria. Ex adverso vero circa fluvium Mulde Maguntinensis archiepiscopus, Wigbertus comes et Saxones stabant in campis inter imperatoris et Wladislay exercitus. Quod considerans Wladislaus et dum imperatoris exercitum non posset attingere, totam illam Misnensem devastat provinciam et ad propria revertitur.
Anno Domini MCXXIIII Borziwov in Ungaria moritur et ductus Pragam sepultus est in ecclesia sancti Viti. Eodem anno Wladislaus imperatorem, qui tunc in Bamberk solempnem curiam celebravit,, accedit et post varios tractatus cesaris et principum revertitur ad propria. Eodem eciam anno Wladislaus prefatus Natale Domini et eciam Epiphaniam in villa Stebna celebravit ibidemque egrotare cepit et ducitur in castrum Wyssegradense. Cuius egritudinem Sobieslaus, frater eius, audiens furtive intrat Boemiam et interposicione Swatawe, matris eorum, relicte quondam serenissimi Wratislai primi regis Boemie, dicti Wladislay, fratris sui, gracie reformatur. Quod Otto, nepos eorum paternus, senciens reversus est tristis Moraviam.
Anno Domini MCXXV, feria IIII maioris hebdomade pacificatus est Wladislaus cum fratre suo Sobieslao mediante Swatawa, matre ipsorum. Deinde post octavas Pasche II idus Aprilis, que fuit dominica Misericordia Domini, dictus Wladislaus universe carnis viam ingreditur et ecclesiastice traditur sepulture, in monasterio sancte Marie Cladrub, cuius ipse fundator extitit et dotator. Idem Wladislaus filium reliquit suo nomine Wladislaum, qui postea secundus est rex Boemie coronatus; filium autem alium Henricum, qui Henricus genuit Henricum alias Brzetislaum. Hic Henricus processu dierum factus est Pragensis episcopus et dux Boemie, prout in sequentibus apparebit. Idem genuit eciam Theobaldum.

[60.]
Anno Domini MCXXV quo supra defuncto gloriosissimo Wladislao, filio quondam Wratislai primi regis Boemie, Sobieslaus, frater eiusdem Wladislai iunior et quartogenitus ex Swatawa, Boemie regno preficitur XVIII kalendas Maii. Et licet Otto, filius Ottonis et senior nepos eius, ob huiusmodi causam ipsum quam plurimum odiret, tamen sibi non potuit resistere.
Anno Domini millesimo CXXVI Sobieslaus, princeps regni Boemie predictus, ivit Moraviam et deposito Ottone, nepote suo predicto, de provincia Odalrici, filii quondam Conradi senioris, fratris Wratislai primi regis Boemie, cui dictus Otto protunc prefuit, Wratislaum, filium eiusdem Odalrici, in paternam hereditatem instituit et partem dicti Ottonis vastavit. Idem autem Otto ad Lotharium regem Ratisponam transiens ipsum induxit, quod adversus Sobieslaum, patruum suum, fortem congregavit exercitum, et una cum Ottone transiens Boemiam iuxta oppidum nomine Chlumek, circa quem locum Sobieslaus, princeps Boemie, iam suo exercitu similiter adunato paratus ad bellum de regis primatibus exceptis scutiferis et aliis communibus quingentos prostravit gladio. Ibidem eciam prefatus Otto, filius Ottonis, necatur in bello, et tres tantum de parte principis Boemie interfecti sunt, rege Romanorum et suis fugatis. Fertur eciam, quod in bello huiusmodi visus esset sanctus Wenceslaus a quibusdam de Boemia insidens equo albo, candida veste amictus, pugnans pro suis, habens in hasta sua vexillum sancti martiris Adalberti. Victoria per Boemos igitur reportata cum gloria princeps Sobieslaus et sui gaudenter ad propria revertuntur.
Eodem eciam anno Stephanus, scilicet Ungarie rex, et Sobieslaus conveniunt et pace firmata separantur amice. Sobieslaus autem in reditu suo cepit nepotem suum Wratislaum, filium dicti Odalrici, et duxit in castrum Donyn, et deinde post tres menses eundem Wratislaum de castro Donyn in Jaromir deduci precepit et eum ibidem arta custodia detineri, quem tamen postea solutum dimisit redire Moraviam. Eodem eciam tempore castrum Przimda alias Phrimberg et urbs Tachow instaurantur ex novo. Similiter in monte Rzip dudum destructam Sobieslaus predictus reedificavit ecclesiam, quam Henricus, Olomucensis episcopus, consecravit.
Anno Domini millesimo CXXVII Sobieslaus, princeps regni Boemie, Romanorum regi Lothario reconciliatus est. Et eodem anno idem rex una cum principe Sobieslao urbem Amberg, secundum cronicam Nuremberg, obsederunt, et totam Bavariam usque Danubium per decem continuas ebdomadas incendiis et depopulacionibus vastaverant et postea sine resistencia ad propria revertuntur.
Anno Domini inillesimo CXXVIII Lotharius rex filium Sobieslai in die Pasche de sacro fonte levavit sibique Wladislaus nomen imposuit et de voluntate Wigberti comitis devolucionem omnium bonorum pheodalium eiusdem Wigberti eidem infanti baptisato contulit in presencia principum Saxonie. Eodem eciam anno Sobieslaus regi Lothario adversus Conradum, quem tunc quidam principes electores in odium Lotharii elegerant, cum maximo exercitu prebuit auxilium. Et post multos actus magnanimes cum honore revertitur. Deinde non post multum tempus Sobieslaus Conradum, filium Leutoldi fratris Odalrici predicti, cepit et in castro Wyssegradensi reclusit. Similiter et Sobieslaum et Brzietislaum, filios Conradi senioris fratris quondam Wratislai primi regis Boemie, in castro Donyn captos detinuit.
Anno Domini millesimo CXXIX memoratum Wratislaum, filium Odalrici predicti, Sobieslaus iterum cepit et in exilium misit Castrum eciam Glatz reedificatum est. Eodem eciam anno Sobieslaus ecclesiam Sancti Petri Wyssegradensem, quam olim pater suus rex Wratislaus fundaverat, renovavit et in ipsa coronam ponderantem duodecim marcas auri et octoginta argenti suspendit, pavimentum pollitis lapidibus exornavit, circuitum ac ambitum struxit, et tecta ac alia edificia ecclesie reformavit, nec non prebendas et canonicos augmentavit.

[61.]
Anno Domini MCXXX Menhardus, Pragensis episcopus, in peregrinacionem Jerosolimam ivit, et eodem anno Sobieslaus cum exercitu ad Lotharium regem transiens, qui tunc Ratispone erat, per fluvium Rezen transitum faciens in eodem fluvio submersionis periculum vix evasit. In qua eciam via ad regis rogatum viginti municiones Bavarorum destruxit et sanus Boemiam est reversus. Deinde processit in castrum Glacz multo comitatu suffultus.
Eodem eciam tempore idem Sobieslaus volens transire Moraviam, comperit duos familiares suos in eius interitum conspirasse, quorum unum deprehendit et alius per fugam evasit Quem prefatus Sobieslaus cum canibus venaticis tamdiu insecutus est, quousque eciam alterum in quadam villa captivum detinuit Qui taliter deprehensi se familiares Miroslai, filii Johannis comitis et fratris eius iunioris Strziezimir esse confessi sunt et se ad interficiendum Sobieslaum datis muneribus destinatos.
Sobieslaus itaque hoc audiens Miroslaum et Strziezimir cepit et secum in castrum Wyssegradense captivos deduxit, et tandem in inesencia magnatum suorum causam tanti facinoris sciscitatus ab eis comperit ordinacione et induccione Brzietislai, nepotis sui, filii predicti Conradi, et Meynhardi episcopi nec non Boziconis, capellani sui, qui omnes Wrssouicenses genere fuerunt, tradicionem huiusmodi emanasse. Unde prefatorum nobilium suorum dictante sentencia dictus Sobieslaus, princeps regni Boemie, prefatos afficiens diversis penarum suppliciis Miroslaum et Strziezimir dimembratim interimens, alios duos nec non nepotes Wrssovicensium, videlicet Krziwosud, Wecemil et Heinricum decolari precepit Qui iam sic ultimo supplicio deputati, dum vita privantur, adest instinctu diaboli Bozek, capellanus prefatus, qui similiter capitur et perpetuo carceri detruditur. Facta sunt hec anno predicto IX kalendas Julii.
Anno eciam quo supra, II kalendas Julii Brzetislaus predictus filius Conradi senioris fratris Wratislai primi regis Boemie, dicto suo poscente facinore miserabiliter excecatur. Eodem quoque anno dictus Wratislaus, filius Odalrici, de vinculis carceralibus liberatur.
Anno Domini MCXXXI Sobieslaus, princeps regni Boemie, urbem Misam alias Strziebro construxit, similiter iuxta fluvium Nissam urbem Zhorzelicz alias Gorlicz, quod antea Drebnaw habuit vocabulum, instauravit. In quo eciam anno Menhardus episcopus ab Jerosolimis revertitur et propter crimen sibi alias impositum archiepiscopo Maguntinensi nec non Bambergensi episcopo inquisicione premissa committitur puniendus.
Anno Domini MCXXXII Lothario in Bamberg sollempnem curiam celebrante Sobieslaus affuit. Eodem quoque tempore in Fuldensi ecclesia sanctus Gothardus floruit, et Lothario Romam proficiscenti Sobieslaus Jaromir, filium Borziwoy, filii Wratislai primi regis Boemie, cum trecentis electis militibus in auxilium destinavit. Wratislaus autem, filius Odalrici, de Moravia supradicti regis Rassie filiam duxit uxorem.
Eodem eciam anno Sobieslaus cum suis fugavit in Ungariam ducem Polonie Boleslaum et cum exercitu descendens Poloniam usque in civitatem Wladislaviensem, que wlgariter Leslaw dicitur, totaliter devastavit eandem et devictis hostibus cum preda maxima domum letus revertitur.
Anno Domini millesimo CXXXIII Sobieslaus cum exercitu suo Poloniam reingreditur et plusquam trecentis villis devastatis omnino et quam pluribus captivis abductis successu prospero Boemiam est reversus, et deinde Ungariam transiens iterum regem ibidem a suis hostibus liberavit. Hoc eciam anno Menhardus episcopus de imposito sibi tradicionis crimine coram Maguntinensi archiepiscopo canonice se purgavit.
Anno Domini millesimo CXXXIIII Sobieslaus exercitibus tam Boemie quam Moravie insimul congregatis rediit Poloniam et eam usque flumen Oderam in ore gladii spoliis et incendiis ignis devastavit. Iterum Boemi absque duce suo Sobieslao Poloniam repetunt et illatis Polonis multis dispendiis cum inmensa preda prospere revertuntur. Eodem quoque tempore Conradus, marchio Moravie, dominus Znoymensis, filius Leutoldi, fratris Odalrici predicti, sororem Bele, regis Ungarie, duxit uxorem, Sobieslao contractum huiusmodi procurante. Menhardus vero, Pragensis episcopus, humanis exuitur et in ecclesia Pragensi sepelitur, cui Johannes, Wyssegradensis prepositus, in presulatu successit.
Anno Domini millesimo CXXXV dictus Johannes per imperatorem approbatus in presulem per Maguntinensem archiepiscopum consecratur. Eodem eciam anno nonis Marcii signa quedam patuerunt in sole insolita; nam quasi tres forent soles, usque horam undecimam diei predicte sol omnibus intuentibus videbatur.
Eodem insuper anno Lotharius imperator Sobieslaum, principem regni Boemie, cum duce Polonie Boleslao cupiens concordare, vocatis ad se ambobus et in sui presencia constitutis, cum non posset proficere, inter eos saltem treugis dispositis uterque ad suam patriam est reversus.

[62.]
Anno Domini MCXXXVI imperatori Lothario Romam eunti Sobieslaus in auxilium misit exercitum cum nepote suo Wladislao, filio olim Wladislai, nuper de exilio revocato.
Anno Domini MCXXXVII rex Ungarie Bela cum Sobieslao, Boemie regni principe supradicto, convenit in metis Ungarie, sed et Sobieslaus pace firmata Olomucz revertitur et Pasce celebrat solempnia. Post hoc eodem anno Sobieslaus cum Boleslao, duce Polonie, in castro Glacz observant terminum placitandi, preteritis vero inimiciciis posttergatis in pacis et tranquillitatis concordiam rediguntur.
Eodem eciam anno Lotharius imperator debitum nature persolvit et in Brunswik ecclesiastice traditur sepulture.
Anno Domini MCXXXVIII Conradus eleccione concordi assumitur in regem Romanorum, ad quem in Bamberg solempnem curiam celebrantem Sobieslaus accedens, ut Wladislaus, filius suus, in regno Boemie sibi succedat, obtinuit. Et dum reverteretur Boemiam, in castro Saczka imperatoris de successione Wladislai pridem facta collacio baronum regni Boemie sacramento firmatur.
Eodem eciam anno Sobieslaus filiam suam Mariam nomine Leupoldo, Austrie marchioni. matrimonialiter tradidit in uxorem et in civitate Olomucz nupciarum solempnia celebravit.
Anno Domini MCXXXIX princeps Sobieslaus predictus plura castra obligata primitus ab uxore comitis Wigberti redemit. Quo in quadam silva cum suo exercitu demorante septem de suis vehementis venti flatu collisis arboribus sunt defuncti. Hoc eciam tempore Siloense monasterium constructum est dicto principe procurante. In quo eciam anno Conradus, Romanorum rex, filiam Bele, regis Ungarie, presente principe Sobieslao sibi matrimonialiter copulavit, deittde post paucas ebdomadas idem Conradus, Romanorum rex, Saxones resistentes sibi Sobieslai suffultus potencia subiugavit. Eciam eodem tempore Johannes, Pragensis episcopus, plenus bonis operibus vita functus obdormivit in Domino et sepelitur in Pragensi ecclesia kathedrali.
Anno Domini MCXL Silvester, abbas Sazaviensis, per eleccionem in episcopum Pragensem assumitur, sed minime confirmatur, quoniam pontificatum accipere recusavit.
Eodem itaque anno dictus Sobieslaus Cuyaviensem provinciam, quam dudum a Polonis obtinuerat reintrans et in finibus eius urbem Costan construxit. Cuius operi dum instaret, in eodem loco febribus tactus et eis invalescentibus post multos magnificos actus vitam finiens, animam Altissimo commendavit XVI kalendas Marcii. Cuius corpus Pragam adducitur et in ecclesia Wissegradensi iuxta patrem suum Wratislaum, primum regem Boemie, sicut decuit, honorifice sepelitur tocius regni Boemie plurimis in lamentis. Iste Sobieslaus reliquit post, se tres filios Sobieslaum, Odalricum et Wenceslaum. Rexit itaque dictus Sobieslaus tam sapienter quam potenter regnum Boemie annis multis.
Eodem anno quo supra uxor dicti Sobieslai decessit. Insuper eodem anno Otto, Pragensis prepositus, in episcopum Pragensem eligitur XVII kalendas Marcii.

[63.]
Defuncto itaque Sobieslao Wladislaus, filius Wladislai ducis filii Wratislai regis, in regem assumitur et accedens regem Romanorum Conradum in Bamberg, cuius sororem Gedrudam nomine idem Wladislaus habebat in coniugem, de principatu suo solempniter investitur et Boemiam letus revertitur.
Anno Domini millesimo CXLI dictus Wladislaus Ottone cognato suo, filio quondam Ottonis in prelio inter regem Lotharium et ducem Sobieslaum pridem habito interfecti, post eius occisionem de exilio Russie parcium, in quibus exulaverat, revocato presertim ad instanciam Henrici, Olomucensis episcopi, qui alio nomine Sdiko vocatus est, Olomucensem provinciam, quam pater male perdiderat restituit eum investiendo de illa. Idem Henricus quante religionis quantique consilii fuerit, eius opera clare docent. Nam ecclesiam sancti Wenceslai in Olomucz a principibus inchoatam feliciter consumavit ac de licencia summi pontificis domini Innocencii ab ecclesia sancti Petri illam transtulit faciens kathedralem ac decorans racionali aureo nec non preciosissimis ornamentis; de ligno eciam sancte crucis de Jerusalem aportato tribuit magnam partem.
Et dum esset Jerosolimis, assumpserat habitum et regulam sancti Augustini sub sanctis apostolis constitutam. Insuper una cum duce Wladislao predicto et eius consorte Gedrude fundavit monasterium ordinis Premonstratensis in monte Strahow, quem appellaverat montem Syon. Aliud quoque monasterium eiusdem ordinis fundavit in Leuthomysl, quod appellari montem Olyweti voluit, quodque Deo propicio temporibus domini Karoli quarti, Romanorum imperatoris et Boemie regis, promoventis hoc ipsum per Clementem papam sextum erectum est in ecclesiam kathedralem, cuius primus episcopus fuit Johannes, frater eiusdem ordinis, qui ibidem feliciter requiescit.
Anno Domini MCXLII cum dux Wladislaus predictus etate iuvenis sed moribus et sensu maturus queque negocia regni secundum consilia dicti Sdikonis, Moraviensis episcopi, et Wenceslai, baronis regni, provide gubernaret et regeret, quidam dicti regni nobiles et potentes, qui pro tunc meliora et utiliora beneficia et officia regni tenebant, considerantes se non posse in Boemia queque sibi placida disponere iuxta velle, adversus dominum suum predictum ducem Wladislaum dissensiones et odia concitantes callide conceperunt, ut Conradus, marchio Moravie, filius Leutholdi filii Conradi fratris Wratislai primi regis Boemie, preficiatur in regno deposito Wladislao, cui quidem Conrado Ottonem, quem Wladislaus predictus paternum Olomucensem restituerat in ducatum, assistere similiter induxerunt. Eciam Wratislaus, filius Odalrici fratris dicti Conradi, ac Wladislaus, filius Sobieslai filii Wratislai primi regis, Spitigneus et Leupoldus, filii Borziwogii filii Wratislai primi regis, qui videlicet Wratislaus, Wladislaus, Spitigneus et Leupoldus pro tunc, licet exules et certis carerent ducatibus, tamen adversus Wladislaum ducem Conrado predicto dictorum nobilium induccionibus adheserunt.
Quod dum Wladislaus predictus plenius cognovisset, directis nunciis suis ad Ottonem ipsum ammonuit pietatis et gracie sibi per restitucionem ducatus Olomucensis proximo fratris habere recordium et non advertere inducciones partis alterius fraudulentas. Quibus per dictum Ottonem auditis, licet Wladislao se adhesurum promitteret, tamen promissionis oblitus Conrado prestitit auxilium supradicto.
Hinc est, quod idem Conradus cum sibi adherentibus valido exercitu congregato intrat, Boemiam, ipsam undique devastando. Et dum iam in medium terrarum Boemie pervenisset, Wladislaus, dux Boemie, cum suis militibus in monte Wysoka VII kalendas Maii Conrado predicto potenter occurrit, et ab utrisque partibus iuxta solitum aciebus belli dispositis pugna fit maxima et plus quam civile bellum geritur inter notos. Nunc hii nunc illi sternuntur, vulnerantur, captivantur et miserabiliter occiduntur. Tandem per maximam stragem parcium utrarumque bello tine dato predictus Wladislaus dux cum domino Henrico, Moraviensi episcopo supradicto, et fidelibus suis, qui superstites remanserant, Pragam redeunt, quid facturi sint, amplius proinde revolventes. Denique multis previis consiliis civitate Pragensi cum fratre suo domino Theobaldo nec non domina Gedrude, coniuge sua, ac multis fidelibus militibus, dequorum fide plurimum presumebat, ad debitum roborata Henricum, alium fratrem suum, pro congregando maiori exercitu Budissin destinavit. Et ipsemet ad regem Conradum cum comite Velislao, qui a puericia sibi fideliter adheserat, et cum Henrico, episcopo supradicto, viam arripuit pro petendo subsidio contra hostes.
Interim Conradus, marchio Moravie predictus, Pragam obsedit. Princeps vero Theobaldus, frater dicti Wladislai, pro tuenda civitate remanens cum viris fortissimis in hostes irruit et pluribus morte hinc inde cadentibus civitatem viriliter defendebat Rex autem Conradus peticioni ducis Wladislai satisfaciens ad expellendos hostes eius plurimis exercitibus congregatis versus Pragam castra movit regalia. Hic rumor Conrado predicto insonuit, qui sagittarios plures colligens in civitatem sagittas miserunt ignitas. Unus autem ex illis versus ecclesiam kathedralem sagittam dirigit ac ecclesiam ipsam incendit, propter quod magnus thesaurus combustus est Monasterium autem sancti Georgii nedum combustum, sed et funditus est eversum, in quo sanctorum omnes reliquie preter sancte Ludmille corpus ignis voragine sunt conbuste alias consumpte, et tanta in populo crudelitas perpetrata, quod nonnulli tam clerici quam layci dimissis propriis laribus, quinimmo sanctimoniales monasterii memorati de suis mansionibus exeuntes in speluncis et silvis montis Petrini misere latuerunt, tante crudelitatis exitum prestolantes.
Dum itaque talia sic geruntur, Conradus rex duce Wladislao viam sui preparante ingressus potenter intrat Boemiam. Quo audito Conradus, marchio supradictus, manu armata sibi conatur occurrere, exploratores ad exquirendum, quanta sit populi multitudo, et utrum eis posset resistere, versus Plsen castrum dirigens. Qui ad campestria ultra Plsen gressu pervenientes continuo tantam exercitus multitudinem contemplantur, quod verisimiliter eorum dominus resistere non valeret. Quod cum suo retulissent domino, Conradus predictus, acsi vellet congredi, suum exercitum animans ad pugnandum saniore usus consilio de Boemia noctis tempore fugam petit. Sicque rex Conradus Wissegrad perveniens ex adverso resistencia non inventa processionaliter in die Penthecosten a populo suscipitur atque clero, nec non a duce Wladislao et sorore sua Gedrude, Wladislai coniuge, honoratus Theutoniam feliciter est reversus.
Eodem obiit anno Wertberg, coniunx Borziwoy, filii Wratislai primi regis.
Anno Domini MCXLIII dux Wladislaus illate sibi iniurie non immemor, exercitibus recollectis provinciam Conradi, marchionis Moravie, potenter ingressus tam illam quam Wratislai predicti totam ignis incendio devastavit crudeliter et rapinis. Quo facto Ottonis provinciam similiter devastavit posteaque Boemiam revertitur, innumerabili capta preda. Hoc anno apostolice sedis legatus ab uxoribus, quibus tunc communiter utebantur, rurales presbiteros separavit. Caput vero sancti Adalberti episcopi et martiris, et sancti Wenceslai cilicium in Pragensi ecclesia sunt inventa. Pridie kalendas Aprilis eiusdem ecclesie solennis dedicacio celebratur.
Eodem quoque anno Innocencius papa feliciter obdormivit in Domino.
Anno Domini millesimo CXLIIII princeps Otto cum Wratislao predicto se contra dominum suum Wladislaum ducem inique recognoscentes egisse, relictis erroribus Conradi predicti per intercessionem domini Henrici, Moraviensis episcopi, ducis Wladislai graciam meruerunt et suas recuperant provincias, licet plurimum devastatas.
Anno Domini millesimo CXLV dominus Henricus, Moraviensis episcopus, causa devocionis una cum Ottone, principe Olomucensi predicto, Romam iter arripuit. In cuius exitu dux Conradus sub simulacione pacis ad ipsum veniens, ut ipsum gracie ducis Wladislai restituat, suppliciter deprecatur. In prime autem noctis silencio cum suis complicibus predictum pontiticem occidere vel capere conatur hostiliter. Quo non invento, sed sub frutetis in nivis algoribus latitante dux illa omnia rapuit et nonnullis familiaribus episcopi trucidatis succenso hospicio de loco recessit. Sed et episcopus per quendam rusticum suum inventus in Leuthomisl deducitur, et duci Wladislao rei series intimatur. Qui dolens super hac iniuria deduci Pragam fecit episcopum et ad consolacionem eius ocurrit protinus venienti.
Anno Domini MCXLVI dictus episcopus de illatis iniuriis querelam faciens Wladislao Romam processit, deponens coram papa Eugenio questionem, literas a papa obtinuit et reversus Pragam procuravit Conradum, marchionem predictum, excommunicatum publice nunciari. Nichilominus dux Wladislaus validis exercitibus recollectis, Conradi terram ingreditur, eam vastat ignis incendio, castrum Snoyem firmissimum obsidet et plurimis peremtis in illo capto per eum regreditur ad propria, gloriosam victoriam consecutus; Conradus vero, marchio Moravie, ad regem Romanorum se conferens, ipsius et aliorum principum interventu ducis Wladislai graciam consecutus suam provinciam recuperat quamvis plurimum devastatam.
Anno Domini MCXLVII ad defensionem ecclesie Jerosolimitane contra regem Babilonie christianorum fit passagium, ad quod reges et principes confluunt. Quo audito dux Wladislaus cum fratre suo, duce Henrico, et patruele suo Spitigneo et suorum procerum multitudine copiosa, fratre suo iuniore duce Theobaldo, viro prudenti et in armis strennuo, circa gubernacionem Boemie ducatus relicto contra paganos pugnaturus, crucem, que predicabatur, assumpsit. Princeps vero Theobaldus latronibus ecclesiarum et pauperum oppressoribus diversis penis afflictis per eum terram a fratre sibi commissam feliciter gubernabat. Interim Sobieslaus, filius Sobieslai ducis, exul in partibus Theuthonicis, audiens patruum suum, ducem Boemie, de patria per tantam distanciam recessisse, Boemiam ingreditur et dulcibus verbis et promissionibus multos alliciens ducatum Boemie temptavit habere. Quem dux Theobaldus captum deducit in Pragam et usque ad ducis Wladislai adventum custodie tradidit carcerali.
Anno Domini millesimo CXLVIII rex Romanorum Conradus et Ludevicus, rex Francie, de illis partibus ad propria revertuntur. Eodem eciam anno postquam dux Wladislaus cum rege Grecorum familiarem contraxisset noticiam, de expedicione predicta rediens ad propria Spitigneum, patruelem suum. pro quibusdam excessibus genero suo captum tradidit et Pragam veniens cum gaudio suscipitur.
Eodem anno Otto, Pragensis episcopus, VI idus Julii de hac luce migravit, pro quo pridie kalendas Februarii Daniel per eleccionem assumitur ad pontificii dignitatem.
Anno Domini MCXLIX Wladislaus, dux Polonie, collecta maxima Sarracenorum et Ruthenorum multitudine civitatem fratris sui Boleslai Poznam obsidet, quem Boleslaus ipse cutri Meskone, fratre suo, Sarracenis et Ruthenis bello prostratis devicit, Wladislaus vero de consilio Wladislai, ducis Boemie, Conradum, regem Romanorum, aggressus auxilium postulat. Ad cuius preces Conradus, Romanorum rex, cum Wladislao, duce Boemie, post hoc intrat Poloniam. Principes autem supradicti regis Romanorum sencientes adventum, pecunia animum eius mitigant, se mandatis eius parere nichilominus promittentes. Unde rex Conradus leviter agens cum exule Wladislao, duce Polonie, ad patriam est reversus.
Anno Domini MCL Sobieslaus, filius Sobieslai ducis, castellano Bernhardo videlicet interfecto de nocte et in inferiorem carcerem turris detruso, fautorum suorum ministerio de carcere Przimda evasit.
Anno Domini MCLI Henricus, Olomucensis episcopus, qui et Sdiko dicitur, VII kalendas Julii plenus bonis operibus in senectute bona spiritum feliciter exalavit. Qui, prout optaverat, in monasterio montis Sion alias Strahow ecclesiastice traditur sepulture. Item eodem anno Gedrudis, coniunx Wladislai ducis Boemie, soror Conradi regis, migravit a seculo et in eodem monasterio sepelitur. Dux vero Wladislaus orbatus coniuge filium Adalbertum et filiam suam Agnethem sacris literis tribuit imbuendos, filium in Monte Sion, filiam in Doxan.
Iste Adalbertus processu dierum factus est, prepositus Melnicensis et demum Salczpurgensis episcopus, ambas ad vite sue tempora retinens dignitates. Predictus quoque Wladislaus dux duos alios filios seniores Fridericum et Swatopluk milicie deputavit, qui ambo processu dierum duas duxerunt sorores, filias videlicet regis Ungarie, matrimonialiter copulatas.
Anno Domini MCLII comes Hroznata Jerosolimam proficiscitur et casulam preciosam cum multis donariis, que Henricus, Olomucensis episcopus, moriens fecerat destinari, fideliter deportavit et feliciter eodem anno revertitur.
Anno Domini MCLIII Wladislaus, dux Boemie, episcopi Danielis et aliorum terre sue consilio dominam Juditham, speciosam sororem Ludovici lantgravii Turingie, sibi matrimonio copulavit.
Anno Domini MCLIIII rex Romanorum Conradus debita nature persolvit, pro quo patruelis suus Fridricus, dux Swevie, in regem Romanorum eligitur, qui eodem anno omnibus principibus et duci Boemie curiam indicens in Mertzpurg, ad quam dux Wladislaus mittit Pragensem episcopum Danielem. Episcopus vero Odalricum ducem, filium Sobieslai, inveniens ipsum secum reducit Boemiam, cui castrum Hradek ultra Albeam in beneficium erogatur.
Anno Domini MCLV Odalricus dux predictus in Poloniam cum suis aufugit, et eodem anno a rege Friderico in magnam graciam dux suscipitur Wladislaus.
Anno Domini MCLVI Fridericus, rex Romanorum, collecta principum et militum multitudine copiosa Romam eundi ad papam Adrianum iter arripuit in cesarem sublimandus, a quo Veronenses pecuniam postulantes iter eius impediunt. Ex quibus postmodum pociores duodecim evocatos ad se suspendit patibulo, Romamque perveniens per papam Adrianum in cesarem coronatur, Romanos pariter et Mediolanenses resistentes sibi bello superat et feliciter ad patriam est reversus. [In illis diebus fuit quidam Henricus rex, Przibislaus, slawonice nominatus, urbis Brandemburgensis et terrarum adiacencium, sicut Brandenburgensis testatur cronica, ex successione paterna obtinens principatum. Hic dum adhuc gens esset ibi permixta Slawonica et Saxonica deserviens ritibus paganorum, et in urbe Brandenburgensi ydolum tribus capitibus inhonestum ab incolis coleretur, iam christianus effectus et propter ydolatriam gentem illam summe detestans, dum heredem proximum non haberet, nolens ydolatris post mortem suam dictum relinquere principatum Albertum dictum Ursum genitum ex Ottone, comite Aschcanie, nec non uxore sua Elicha, filia ducis Magni, heredem instituit et natum suum primogenitum Ottonem de sacro fonte levavit totana Zucham videlicet meridionalem obule donans eidem. Verum repressis aliqualiter ydoktris et pace terrarum disposita, idem princeps Henricus cum uxore sua Petrissa Deo devote servivit, canonicos beati Petri, apostolorum principis. ordinis Premonstratensis ope Vigerii, Brandemburgensis episcopi, de Lizeke primum vocans in ecclesia sancti Gothardi aput Brandemburg eos in suburbio collocavit. Et licet rex esset, tamen tante devocionis extitit ut abiectis regalibus dyadema regni sui et uxoris sue reliquiis obtulit beati Petri. Demum idem princeps consecutus senio moritur et in Brandemburg honorifice sepelitur. Uxor vero sua Petrissa prudenter agens viri corpus inhumatum per triduum occultavit, mallens principatum favere Theotonicis, christianis tradere, quam cultoribus ydolorum. Nunciavit igitur Alberto predicto, ut veniat et principatum Brandemburgensem assumat. Quod audiens Jacze, dux Polonie, avunculus dicti regis, valido exercitu congregato castrum Brandemburg, cuius iam possessionem Albertus tenuit et expulsis inde ydolatris viris commiserat bellicosis Slawis pariter et Saxonibus custodiendum, custodibus mercede corruptis obtinuit. Albertus vero Ursus Wichmanni. Brandemburgensis archiepiscopi, et nobilium aliorum fretus auxilio huiusmodi castrum vallans in tribus locie recuperavit. Hoc annn videlicet MCLVII, III idus Junii idem Albertus Ottonem genuit, quem Przibislaus de sacro fonte levaverat ut prefertur. Item genuit Bernhardum, ducem Saxonie, Siffridum, Brandemburgensem episcopum, postea factum Bremensem archiepiscopum, nec non Hedwigim, quam sibi Misnensis marchio matrimonialiter copulavit Hos genuit ex Elicha, uxore sua predicta. Porro cum Lotharius factus rex Romanorum ducatum Saxonie Henrico, duci Bavarie, suo socero, contulisset, questio oritur inter Albertum prefatum pariter et Henricum coram rege Conrado, Lotharii successore, pretextu huiusmodi, quamvis filii duarum sororum existerent, quare Gonradus, rex Romanorum, videbatur Albertum velle in hoc ducatu firmare, indignum reputans quemquam principum duos tenere ducatus. Propter quod prefatus Albertus Lunenburg, Bardewig, Bremam et totam occidentalem Saxoniam vendicavit, cui partes Nordaburgorum sibi fortiter adheserunt, tamen prevaluit dux Henricus.] Anno Domini MCLVII imperator Fridericus in Wurczburg curiam in festo Penthecostes convocans dominam Beatricem, filiam ducis Burgundie, sibi matrimonio copulavit. Hiis nupciis vocatus per imperatorem dux interfuit Wladislaus. Ubi tractatum extitit et conclusum per imperatorem cum Daniele episcopo et Gervasium, Wyssegradensem prepositum, quod si Wladislaus cum imperatore contra Mediolanenses proficisceretur in persona propria, dominus imperator ipsum regio dyademate decoraret, et in sui honoris et utilitatis augmentum se promisit civitatem et castrum Budissin cum eius marchia traditurum. Huiusmodi grandem utilitatem et honorem dux ipse considerans omnia se facturum promittit et celebratis nupciis cum suis gaudens ad propria remeavit. Eodem anno Spitigneus dux, filius olim Borziwogii secundi, post longa exilia Boemiam revocatus V idus Januarii feliciter est defunctus.
Anno Domini millesimo CLVIII Fridericus imperator ducis Wladislai exulis Polonie et sororis sue matrimonio sibi coniuncte misertus pro restitucione ducatus in Poloniam parat exercitus, quam intrans crudeliter devastavit. Principes Polonie sibi resistere non valentes mediante Wladislao, duce Boemie, graciam cesaris consecuntur et nudis gladiis sua submittentes colla datis obsidibus et prestitis iuramentis pro satisfaccione promittunt contra Mediolanenses in auxilium imperatori trecentos armatos milites se missuros.
Eodem anno Daniel, Pragensis episcopus, in legacione ad regem Ungarie missus debitam petit miliciam contra Mediolanenses in potencia transituram. Qui Daniel impetratis quingentis Saracenis cum multis muneribus Boemiam revertitur.
Item eodem anno dominus Johannes, octavus Moraviensis ecclesie episcopus, feliciter obdormivit in Domino. Pro quo Dragon, ducis Wladislai capellanus, fuit electus, sed in brevi temporis spacio onus episcopale considerans publice recusavit, Otto autem, dux Moravie, de consensu tocius Olomucensis ecclesie dominum Johannem, Leutomislensem abbatem, in festo sancti Michaelis elegit in episcopum et prefecit. Dominus vero Daniel, Pragensis episcopus, ad curiam domini imperatoris pro referenda legacione Ungarica in Wierczpurg transiens predictum electum investiendum ab imperatore more solito secum duxit. Dominus imperator autem peticionem ducis Boemie et episcopi Danielis gratam suscipiens domitium Johannem, electum predictum, regalibus investivit et consecrandum domino Arnoldo, Maguntinensi archiepiscopo, cum literis et legacione transmisit. Archiepiscopus vero Erfordie tunc existens dictum Johannem consecratum in pontificem Olomucensis ecclesie gregi suo remittit, qui a clero et populo honorifice suscipitur et in cathedra collocatur.
Anno Domini MCLVIIII Wladislaus, dux Boemie, Ratisponam venit ad curiam imperatoris multis principibus convocatis. Imperator autem tractavit, quomodo Mediolanenses imperio rebelles exterminet, ad quod singuli principes obsequium imperatori promittunt. Similiter Wladislaus, dux Boemie, cum suorum potencia promptum suum confert obsequium, quod imperator acceptans gratissimum de consilio omnium ecclesiasticorum et secularium electorum et aliorum principum imperii Wladislaum adinstar fratris avi sui, quondam Wratislai, primi regis Boemie, III idus Januarii regio dyademate et titulo solempniter insignivit.
Nam a tempore Wratislai, primi regis Boemie supradicti, propter sediciones et guerrarum discidia iam inter fratres, iam inter nepotes, Boemie et Moravie principes, nullus usque Wladislaum, filium Wladislai, regalibus est potitus. Propter quod letantur principes, proceres et barones Boemie totus clericalis ordo suo gaudet cum presule, populis plaudentibus tripudiis gaudiosis. In exaltacionis huiusmodi testimonium perpetuum imperator regi Boemie Wladislao suisque successoribus, Boemie regibus, privilegium tale dedit, videlicet quod a Pragensi et Olomucensi episcopis vel eorum altero reges Boemie consecrari debeant et regali circulo decorari. Tunc enim temporis propter nobilitatem imperialis diadematis corone regie circuli a divis imperatoribus sunt vocate, prout docet privilegium, quod subsequitur in hac forma:

[64.]
In nomine sancte et individue Trinitatis, Fridericus, divina favente clemencia imperator Romanorum augustus. Cum tam lege nature quam scripto bonum operari monemur, ad omnes precipue eos, qui in aministracione imperii et reipublice veraci consilio et indefesso laboris studio nobis assistunt et pro gloria Imperii propaganda strenuissime decertando omnibus inimicorum incursibus et quibuslibet periculis sese objiciunt, specialis praerogativa honoris sublimare dignum duximus, ut de virtutum praemiis et gloriae corona diidere non debeant, qui legitime certaverint.
Noverit igitur omnium Christi imperiique nostri fidelium tam praesens aetas quam successura posteritas: Qualiter nos Wadizlao, illustri et strenuissimo duci Boemorum, ob insignia servitii ac devotionis tam ejus, quam omnium Boemorum merita, honoris insigne quo avus et ceteri progenitores ejus, duces Boemiae, beneficio imperialis excellentiae ceteris ducibus praeeminebat, circulum videlicet gestandi concessimus, et per eum omnibus successoribus suis in perpetuum. Decernimus itaque et inrefragabili lege statuimus, ut liceat praefato duci Boemiae Wadizlao illis temporibus, quibus nos coronam et diadema gloriae portamus, in Nativitate Domini videlicet, et in Pascha, et in Penthecosten circulum portare, et amplius in festivitatibus videlicet Sancti Venzelai et Sancti Adelberti, eo quod illas solempnitates propter patronos suos majori reverentia et celebritate tota Boemia veneretur.
Sicut itaque celebratio et impositio coronae nostrae non debet fieri nisi per manus archiepiscoporum et episcoporum: ita praefato duci Boemiae a nullo hominum circulus imponatur, nisi a dilecto nostro Daniele venerabili Pragense Episcopo, Johanne Olomucense episcopo, eorumque successoribus. Quod si forte Olomucensis defuerit, nichilominus Pragensis pro sede et dignitate excellentiori vices compleat amborum. Similiter autem Olomucensis, si forte Pragensis defuerit. Ad haec praedicto duci Boemiae et successoribus ejus addimus et concedimus censum de terra Poloniae, quem antecessores ejus, duces Boemiae, a Polonia retro temporibus accipere solebant.
Ut autem haec nostra donatio et constitutio supra nominato duci Wadizlao carissimo nostro ejusque successoribus, omni tempore rata et inconvulsa permaneat, praesentem inde paginam conscribi et sigillo nostro insigniri jussimus, adhibitis idoneis testibus, quorum nomina haec sunt:
Eberhardus Salzburgensis archiepiscopus, Wicmannus Magdeburgensis archiepiscopus, Hertvicus Ratisponensis episcopus, Eberhardus Bambergensis episcopus, Cuonradus Pataviensis episcopus, Otto Frisingensis episcopus, Daniel Pragensis episcopus, Heinricus dux Austriae, Fridricus dux Suevorum, Ludevicus lantgravius Duringiae, Adebertus marchio Saxoniae, Otto marchio Missenensis, Otto et Fridricus palatini comites.
Signum Dom. Friderici Romanorum imperatoris invictissimi. Ego Rainaldus cancellarius vice Arnaldi Magonti i archiepiscopi et archicancellari recognovi. Dat. Ratisbonae XV. Kal. Febr. indictione V. anno dominicae incarnationis MCLII, regnante domino Fridericho VI. Rom. Imperatore gloriosissimo, anno regni ejus VI., imperii vero III.

[65.]
Wladislaus vero rex predictus cum suis principibtis in forti milicia se disposuit ad obsidionem Mediolanensium et, se promittit indubitanter iturum. Hoc audiens imperialis milicia gratulatur. Quibus peractis rex Wladislaus cum suis ad propria letus revertitur, et principibus, comitibus et proceribus cunctis indicta curia in nobili civitate Pragensi causa detegitur, quod rex in persona propria ad obsidendum Mediolanenses velit transire. Quod quidem factum nobilibus nonnullis displicuit imponentibus hoc consilium episcopo Danieli et dicentibus hoc sine eorum consilio processisse, cum nichil valeat quod agitur, nisi consensu seniorum omnium approbetur. Rex vero tacitus hoc considerans nullius consilio sed proprie tunc sue hoc imposuit voluntati. Cumque hoc audissent Boemi contra Mediolanum inseviunt, et precipue nobilium strennua fremit iuventus, undique parantur arma et plerique de populo armis similiter apprehensis huic itineri se committunt. Unde sollempnis curia Prage Boemis indicitur, ad hoc opus ydonei milites eliguntur, regis Wladislai vexilla procedunt rosea, post que leta tyronum in armis subsequitur multitudo.
Dominus vero Gervasius, Wyssegradensis prepositus, laboribus huiusmodi se propter regem ingessit. Per mediam igitur Ratisponam egrediuntur exercitus, innumerabili capta preda, viam sibi parantes gladiis ad Alpium fauces perveniunt. Et quoniam regionis illius incole fugerant, victualium et potus fuit inopia. Tandem tamen ad montem Pausanum, quod nostro vocabulo Poczen dicitur, perveniunt, vini boni, cuius est ibi copia, pocionibus recreantur. Post hec intra montana Tridentinorum et Brixinensium data securitate forum victualium optimum invenerunt. Inde ad preceptum imperatorium super Atasim ponte navibus fabricato ultra Veronam progressi super lacum circa Wardam inter olivas figunt tentoria, Veronenses autem domino regi pecuniam plurimam offerentes supplicant, ut in Brixiensium, qui contra cesarem Mediolanensibus confederati fuerant, campestria declinaret. Qui annuens eorum precibus versus Brixiam movit castra. Rex autem campos inveniens planissimos ac volens considerare exercitum, que sibi fortitudo foret, milites precepit armari. Progressus quoque contra Siciam et ad portas perveniens iuventus militum in sui roboris firmitate Brixienses ad arma provocat, sed ipsi sue consulentes saluti non presumunt exire, sed muros dumtaxat defendunt. Propter quod Boemi a Brixia non longe figunt tentoria et totam illam provinciam destruunt maxima preda capta, Brixienses vero considerantes hoc, instant episcopo Danieli, qui cum rege Boemie tunc venerat cum sua milicia, per dominum Odonem cardinalem et suos consules, ut interventu Danielis predicti imperatoris valeant graciam obtinere. Oferentes regi munera. Quod et rex se facturum promittit. Interea cesar cum suis exercitibus adventavit, cum iam rex Boemie duabus septimanis ipsum prevenerat Brixiensi provincia totaliter iam destructa. Cui rex Boemie cum suis occurrit; de adventu cesaris omnes tripudiant, qui super Oleam fluvium non longe distantem a Brixia precepit figi tentoria, Brixienses autem tantam hominum multitudinem et fortitudinem horrescentes interventu regis Boemie reducuntur ad graciam cesaree maiestatis, non tamen sine largicione munerum, datis insuper obsidibus et prestitis sacramentis, quod ad obsidendum Mediolanum velint patrocinium ministrare.
Moventur itaque contra Mediolanum exercitus, et ad fluvium Aduam rapidissimum pervenitur, nullo vado transmeabili dante ministerium transeundi. Comperto quinymo, quod pontes destructi fuerant Mediolanensium, inventa multitudine copiosa mittencium sagittas contra imperatoris exercitum vociferantibusque horribiliter in terrorem; sed propter latitudinem fluminis nichil proficiunt. Unde super rippam, ubi pons fuerat imperialis, fit stacio, campi replentur multitudine militum. Sed et domini regis Wladislai, Theobaldi, fratris eius, et Danielis, Pragensis episcopi, figuntur tentoria per spacium miliaris. Refecto denique populo cibis assumptis Bernhardus, filius Sobieslai, Odolen, filius Srzis de Chiss, strennui milites pretemptantes invenire fluminis vadum, sed minime repperientes, fluctibus se committunt uno tantum socio se sequente. Qui fluctibus involuti super equos iam ipsi natantes iamque equi super eos videbantur rotari. Tandem tamen, prout Deo placuit, incolumes ad littus perveniunt. Tercius vero eorum socius, vel quia equum vel quia cor debile habuit, ad rippam revertitur. Dum hec ad regem feruntur, puta, duos milites vadum transiisse, subito timpanum bellicum percutitur, armantur Boemi, rege Wladislao, milite strennuo, precedente, inter medios fluctus precipites impellunt dextrarios divina clemencia pericula fluminis evadentes. Irruit ideo Boemie rex cum electa milicia suos in hostes. Ex utraque parte levantur voces in celum, sed Boemorum exercitus potitur victoria gloriosa, ceduntur enim aliqui et plurimi de hostibus capiuntur. Odolenus vero in signum audacie, cum ipse cum solo famulo primus fluvium transvadasset, a rege Wladislac nobilia hec Suscepit arma: clipeum puta argenteo candore lucentem, quem linea flavea decursum aque designans a superiore cornu trans clipeum contradictorie descendendo nobiliter percolorat.
Sane cesareus exercitus putans Mediolanenses suis in adiutorium adventasse; sed cum audirent signa Boemica, considerantes Boemos suos adversarios tunc prostrasse, leti de tanta victoria mirantur, quomodo fluctus transierint tam validos Boemi, reliqua parte hostium fugata. Post quod de victoria gaudentes amplius quam de preda, castella et quas possunt villas incendio ignis devastaverunt. Rex Wladislaus ad pontem imperatoris, se conferens pro reparacione pontis fit sollicitus. Trabes ponti utiles comportant tam de turba imperatoris quam regis. Interea nox laborem dirimit, rex vero Boemie posita contra Mediolanenses custodia cum suis noctem sub divo duxit insompnem.
Dum autem dies illucesceret et reparacioni pontis daretur opera, nunciatur, quod Mediolanensis exercitus ad defendendum transitum missus foret. Idcirco capiunt arma milites, et quoniam ex alia parte fluvii maior remansit exercitus, consilio peritorum in arte pugnandi turba progreditur extra castra, considerans, quanta sit eorum milicia. Mittuntur nichilominus milites, qui Mediolanensibus, occurrentes aggrediuntur eos fortissime nec non vertunt iu fugam Boemi persequi non cessantes eosdem. Ubi pluribus Boemis afflictis vulneribus Zwezt Mieluicensis occiditur. Diva miles ulcisci desiderans occisorem insequitur, cum gladio medium scindens. Sed et Boemi ceteri plurimis prostratis in terram et morti relictis septuaginta de nobilioribus captos ad regem suum deducunt de victoria gaudiosi, quos rex ipse tradens imperatoris custodie perficiendis pontis operibus est intentus, opere pontis igitur consumato dominus imperator cum suis militibus transito fluvio venit in regis Boemie auxilium.
Sed aliqui Boemorum alium pontem ad opus sue milicie reparantes, cum ex utraque parte magna hominum fieret compressio, ponte ruente multi tam Boemi quam Ungari sunt submersi. Dominus autem Daniel, Pragensis episcopus, predicta audita victoria regi suo debitum cupiens servicium exhibere, per predictum pontem se commisit periculis et in eo spiritualia prebuit solacia vulneratis. Rursus quidem cum per reparatum pontem Boemi transirent, propter maximam multitudinem et pressuram considerans episcopus plures posse simili periculo subiacere, retraxit animum et saluti plus consulens quam audacie cum Papiensibus, qui forum victualium exercitibus faciebant, quibus eciam vie poncium note fuerant, ad staciones ducis Karinthie, qui quandam fortem municionem contra castrum Trek in superiori parte tiuminis ceperat, se contulit, sic agens, sicut teniporis se habuit qualitas illa nocte, crastina vero die ad domini sui regis staciones devenit.
Imperator autem Trek castrum Mediolanense valde forte statim valavit et infra paucos dies captum custodiendum tradidit militibus, et ceptum iter prosequitur usque ad Laudam, civitatem quondam nobilem, quam Pompeyus struxerat, in ea locans piratas, quos postea navali bello devicit, eam a Lauda, piratarum principe, Laudam vocans. Laudanenses itaque domino imperatori et eius principibus miserias suas, quas a Mediolanensibus passi fuerant, manifestare conati precantur, ut figantur tentoria in medio civitatis, Mediolanenses namque tam Laudam quam Cumas funditus destruxerant civitates et earum incolas in servitutis sue obsequium redigebant. Cumque imperator fixis tentoriis in medio civitatis destruccionem eius perpenderet, contra Mediolanenses amplius excandescit, presentim audiens illius civitatis incolas de Mediolanensibus gemebundis vocibus querulari. Dum hec geruntur, Mediolanenses ad curiam imperatoris veniunt sub conductu, super hiis cesari satisfaccionem congruam offerentes. Principes autem eorum verba humilia et satisfaccionis promissa, que Mediolanenses exhibent, audientes, cupientesque cicius ad propria remeare, dant consilium, ut recipiantur ad graciam. Surgens autem Anshelmus, Ravenatensis archiepiscopus, replicavit, inquiens: Non est vobis Mediolanensium astucia bene nota, nam verba fundunt dulcia, sed cor gerunt amarum; remeciatur eis mensura, qua aliis mensurabant; cum etenim destruxerunt civitates liberas et ecclesias, destruantur et ipsi. Quo audito dominus imperator cura suis principibus eius acquievit consilio, per sue reieccionem cirotece iuxta morem veterum imperatorum et regum. publice banivit eosdem, per hoc ostendens eos inimicos imperii manifestos.
Post hec die proxima duobus miliaribus a Mediolano ponuntur exercitus, et positis stacionibus hinc inde equitando milicia cesarea tempus deducit. Herkembertus vero, cognatus cesaris, pluribus assumptis militibus indignatus, quod Boemi tanta facerent, versus Mediolanum progreditur cum Mediolanensibus pugnaturus. De suo descendit dextrario, aliis subterfugientibus a Mediolanensibus victus humo prosternitur; marescalcus autem eius, ne interficiatur, armis prohibet, sed ultimate simul crudeliter occiduntur. Ibidem Diva miles strennuus super Aduam fluvium alias letaliter vulneratus eciam sepelitur.
Postquam autem hec fama ad aures imperatoris devenit, plus commotus animo in Mediolanenses sevit adeo, ut tota milicia ad signum imperatoris in armis concurreret preparata. Orto die sequenti preparati exercitus ante Mediolanum comparent in campis ad bellum aptissimis. In prima itaque fronte milipie Lodevicus, frater imperatoris, comes palatinus Reni, preclarus fortitudine, milicia Papiensium et Cremonensium, qui expedicionis huiusmodi fabricatores fuerant, tunc vallatus in campestria concito gressu procedit. Secundum vero locum stacionis regis Conradi filius Fridericus iuventutis fiore decorus, dux de Rotemburg occupat cum forti milicia. Nec non ad augendum eius exercitum Hugo, marchio Montisferrati, qui materteram imperatoris habebat uxorem, cum Veronensibus, Brixiensibus et Mantuanensibus est ilii coniunctus. Percium vero locum Boemorum rex inclitus tenuit Wladislaus cum suo exercitu multorum militum suorum collegio roboratus. Quarto loco ponitur Henricus, dux Austrie, cum ceteris Austrie principibus. Quinto loco dominus imperator cum suo exercitu tenuit stacionem, cuius latitudinem et longitudinem difficile comprehendere quis valebat. Sextus exercitus de Bavarorum et aliorum Almanie regionibus principum in campos procedit. Cui princeps Otto, palatinus comes, cum suis fratribus de Ratispona preficitur. Septimus vero exercitus ex Theutonicorum et Lombardorum milicia congregatus procedit.
Sicque tot exercituum multitudo contra portam Mediolanensem, que Romana dicitur, simul procedens nullis impedientibus ad eandem pervenit. Mediolanenses vero contra tantam multitudinem se bello committere non audentes municionum civitatis armati duntaxat custodiendo diligencius observant presidia. Ob hoc dominus imperator ante portam predictam maioris exercitus sui tetendit tentoria, aliorum principum ante portas alias castris fixis. Sane rex inclitus Boemie propius Mediolanum precepit castra metari, considerans, que porta sibi deputetur vallanda. Et in prima milicia Lodevici, fratris imperatoris, ad portam sancti Dyonisii Mediolanenses, opinione posita debiliori, suum apponunt studium invadendi. Circa horam autem vespertinam, ut lorcius possunt, in armis progressi temptant insidias. Quibus princeps iuventute fiorescens, miles strennuus, occurrit in fortitudine sue gentis. Pugna fit hinc inde sevissima, milites ceduntur fortissimi, nunc isti, nunc illi. Considerans autem princeps predictus, quod ad resistendum non posset sufficere, mittir ad regem Boemie nuncios, rogans, ut sibi succurrat. Audiens hoc rex inclitus bellico dato signo mox armatus in auxilium illi progreditur in maxima comitiva militum suorum, Lodevicus princeps hoc audiens ad pugnandum forcius animatur. Cumque inclitus rex Boemie cum sua forti milicia Mediolanensium aggrederetur cuneos, principem eorum et vexilliferum Darium sua hasta perfodit, qui statim occubuit Ceteri vero milites Boemie hostiliter ruunt in hostes; ex utraque parte ceduntur milites. A vespertina hora usque ad crepuscuhim durat prelium, Mediolanensibus aliis occisis, aliis vero captis, quousque non valentes sustinere Boemorum virtutem victores illos dimittunt, eis in fuga petentibus civitatem.
Rex vero letus de victoria ad sua revertitur tentoria cum triumpho. Plures eciam milites cum eo revertuntur ad tentoria vulnerati in hoc prelio iuvenili flore nitentes; Mikuss, Otto et Zvestek nec non Herhardus nepos magni Hrabisse, dimicantes viriliter sunt occisi. Quos dominus Daniel, Pragensis episcopus, in monasterio Vallis Clare non longe a Mediolano cum planctu lacrimarum sepelivit, Mediolanenses quippe Boemorum tantam fortitudinem ferre non potentes non audent amodo has portas exire, quas egressi fuerant, sed eas lapidibus obruunt, portula sancti Dyonisii sola contenti. Sed rex Boemie suorum ante illam militum ponit staciones. Et sic Mediolanum omni ex parte fuit principum obsidionibus circumdatum.
Ceterum in hoc imperatoris servicio hii fuere principes, puta: Wladislaus, rex Boemorum, cum domino Theobaldo, inclito fratre suo, et aliis Boemie principibus et primatibus; item dux de Rotemburk; item Henricus, dux de Austria; item Lodevicus, frater imperatoris; item Fridericus, filius Conradi palatinus comes de Swewia; item Otto, palatinus comes de Bavaria, cum suis fratribus; item duo filii marchionis Alberti et alii principes de Saxonia; item Peregrinus, patriarcha Aquilegiensis; item Fridericus Coloniensis, Wiltmannus Magdeburgensis, Anshelmus Ravenatensis archiepiscopi; Hermannus Werdensis, Daniel Pragensis, Ratisponensis, Wirczburgensis, Ciczensis, Wormaciensis, Laudicensis, Metensis, Camaracensis, Treverensis, Argentinensis, Augustensis et Curiensis episcopi; item Hugo, marchio de Monte Ferrato; Gwido comes Flandrensis cum filiis suis; Obiko, Malaspina, Gerhardus de Campaneto; Gerhardinus de Ferraria, Hugo, Albertus, Gwilhelmus, Wigulinus et alii plurimi Lombardie principes affuerunt. Auxilium eciam contulerunt ad hoc negocium Cremonenses, Laudenses, Cumani, Weronenses, Brixienses, Mantuani, Bergamenses, Parmenses, Placentini, Genuenses, Terdonenses, Astenses, Albani, Wercellenses, Novarienses, Yponenses, Padwani, Tervisini, Aquilegienses, Ferrarienses, Reginenses, Mutinenses, Bononienses, Ymolenses, et nonnulle maritime civitates de Risena, de Servia, de Foro Julii, Ravenates, de Foro Junii, Arriminenses, Fanenses, Anconitani, Firmenses, Senegonenses, Ascolani, aliarum quoque civitatum Lombardie plurima multitudo. Civitates eciam Tuscie et Romanie, sicut Lucenses simul et, Pisani, Limenses, de Aquis Pendentibus, Senenses, Witerbienses, Florentini, Sutrienses, Nepenses, Tusculani, Tiburtini, Perusini. Hii omnes in domini imperatoris auxilium convenerunt. Quod considerantes Romani eciam prefectum suum cum senatoribus transmiserunt.
Hiis omnibus Mediolanenses vallati solummodo portas defendunt. Fuit autem ibi turris maxima de fortissimo marmore fabricata, non longe inter staciones cesaris et portam illam, in qua Mediolanenses milites ad defendendum posuerant. Quos imperator obsidione circumdans turrim illam demoliri precepit. Sed milites in turri timentes vite periculum cesari reddunt illam, in qua positi sunt Papienses et Cremonenses milites. Castrum fortissimum Moycze cum aliis multis castellis Mediolanensium Boemi destruunt. villas comburunt, mulieres cum parvulis captas in castra deducunt, quas tamen dominus Daniel, Pragensis episcopus, quasdam precio, quasdam prece de illorum manibus liberavit, tradens eas custodie sui archidiaconi domini Peregrini, qui fideliter custoditas et cibis refectas ad civitatem eas reduxit.
Preterea Henricus, dux Austrie, bellum ad portam sue stacionis committit ab hora tercia usque ad crepusculum, ceduntur hinc inde plurimi. Sed et ignis ad civitatem proicitur, quem cito Mediolanenses extinguunt. Dominus autem imperator diebus singulis potenter transit per girum, ne quisquis possit exire, nec non machine preparantur. Hiis sic stantibus Peregrinus, Aquilegiensis patriarcha, Eberhardus Bambergensis et Daniel Pragensis episcopi cum Mediolanensibus de pace tractanda conveniunt. Qui consilio domini Wladislai, regis Boemie, se committunt, ut per eum possint consequi imperatoris graciam et favorem. Rex imperatori Mediolanensium insinuat voluntatem.
Hiis auditis imperator principum suorum requirit consilia, Ravenatensis archiepiscopus interea moritur; per omnes exercitus rumor consurgit, quod episcopum ideo Deus percusserit, quod Mediolanum persvaserat obsideri. Principes vero de pace gaudentes talem viam inveniunt, quod Laudam, Cumas et alias civitates cesareas liberas dimitterent amodo, sicut ipsi libertate gaudebant, iuramento Mediolanensium hoc firmato, et quod ipsi Mediolanenses decem milia marcarum pro suis excessibus imperatori persolvant, omnes captivos Cremonensium et Papiensium milites per manum regis Boemie absolvant, de fidelitatis homagio prestent solita sacramenta, servare promittant iusticiam ab antiquis imperatoribus institutam, servent pacem civitatibus, coronam et honorem imperatoribus custodiant, imperialia pallacia reedificent, duodecim consules tribuant, quos imperator elegerit pro iudicio tribunalis, miliciam vero, quo imperator voluerit, largiantur; in signum humilitatis et obediencie colla nudis submissa gladiis appareant coram cesarea maiestate; ut hec omnia in suo firmitatis robore teneantur, trecentos ponant obsides nobilium in potestatem cesaree maiestatis. De pace huiusmodi Mediolanensium cives, quos foris gladius vastaverat, intus pavor, nimium gratulantur. Dies autem, qua pax firmari debebat; fuit festum Nativitatis Virginis gloriose.
Sed quoniam nonnulli fetore cadaverum et estus sudoribus, egritudinibus laborabant hinc inde, ad adventum termini plurimi aspirabant. Adveniunt autem omnia in potestatem regis Boemie. Nam CCCti sibi dantur in obsides nobiles, et centum quinquaginta de populo, captivi quoque Papiensium et aliarum civitatum mille vel ultra, quorum quidam X annis in captivitate permanserant; filios, quos parvulos dimiserant, et iam factos milites lacrimabiliter cum gaudio contemplantur. Hii ponuntur in monasterio sancti Dyonisii sub custodia regis Boemie, ut si regis interventu Mediolanenses reducantur ad imperatoris graciam, dimitterentur liberi, si vero secus fieret, captivitati Mediolanensibus redderentur. Hiis itaque dispositis ad reducendum ad imperatoris graciam Mediolanensem ; archiepiscopum Bambergensis et Daniel Pragensis episcopi destinantur. Propter quod precedentibus dericis processionaliter arcbiepiscopus Mediolanensis a dictis episcopis coram imperatore deducitur et in osculo pacis receptus inter archiepiscopos collocatur. Post hec duodecim Mediolanenses consules pedibus denudatis gladios super colla ferentes coram imperatore pro tribunali sedente se offerunt Ex quibus Obertus de Orto consul, vir sapiens, in hec verba prorupit: Peccavimus, inique egimus, veniam petimus, colla nostra dicioni et gladiis vestris subdimus. Imperator vero gladios recipiens singulorum ministris tradidit et illos in graciam suam et favorem recepit. Verum archiepiscopus ad celebranda missarum sollempnia die beate Virginis modo, quo Ambrosiani utuntur, humiliter preparatur. Aderat ibi vir canus et venerabilis, preciosa cappa corali vestitus, baculum gerens in manibus deauratum, in circuitu cantancium giracionem faciens, in cuius gestibus plurimi mirabantur. Dominus imperator sedens in solio tribunalis dyademate, quod ei missit rex Anglie preciosum et opere mirabili decoratum, ornatus Wladislao, regi Boemie, post tot labores et regales triumphos coram. Alamanie principibus et Ytalie huiusmodi dyadema donavit, ipsum taliter inter divinorum solempnia decorando. Quibus finitis Mediolanenses ad edes proprias, alii ad sua tentoria revertuntur de pace firmata singuli gratulantes. Sed imperator data gracia Mediolanensibus versus castrum Moycze movet exercitum, quod de iure antiquorum imperatorum ad imperialem spectat coronam, quamquam locus ille foret a Papiensibus concrematus. Rex autem Boemie infirmitate satis gravatus post labores tot et sudores cum exercitu suo repatriandi petit licenciam. Quem imperator visitans ei per Brixiam dat licenciam redeundi. Preter alia munera sibi mille marcas auri donavit, quas a Mediolanensibus imperator ipse acceperat Sed et eum Mediolanenses cum decem milibus marcarum argenti similiter honorabant. Domino autem Danieli, Pragensi episcopo, obtinuit imperator remanendi licenciam eo, quod Ytalice lingue peritus in curia imperatoris esset utilis et acceptus, quamvis laborans febribus recusaret manere. Sane nocte media rex Wladislaus ad repatriandum movet exercitum, et procedendo cum suis feliciter venit Pragam et susceptus a principibus et nobilibus et populo, Ytalie laborum oblitus regnum feliciter amodo gubernabat, domino Daniele remanente circa cesarem et eius vota fideliter prosequente. Deinde imperator curiam omnibus urbibus Ytalie supra Padum non longe a Placencia solempnem indicit super festum sancti Martini venturum proximo celebrandam; ubi antiquorum imperatorum legibus confirmatis et suis novis ascriptis Mediolanenses in suum consilium convocat, requirens ab eis, quomodo urbes Ytalie fideles habeat et in sui obedienciam reducantur. Qui ei tale dederunt responsum, quod in singulis urbibus constituere debeat potestates et consules ab illis sacramento suscepto, quod fideles sint imperio et, obediencie devocionem observent. Hoc laudans imperator usque ad tempus super eo conferens in corde suo, deliberacione, solicita cogitavit Finita quoque curia, principes Ytalie revertuntur ad propria, sed et imperator, quo volebat, transivit per Ytaliam pacificus, nemine prohibente. Anno Domini MCLX imperator in Alba civitate, non in ea, quam construxit Eneas, sed alia, inter civitates videlicet Vercellas et Astam, Natale Domini celebravit imperiali dyademate decoratus, et memor consilii Mediolanensium per civitates Ytalie nunccios dirigit pro potestatibus deputandis, videlicet Danielem, Pragensem episcopum, et Reinaldum cancellarium, qui eodem anno postea fuit in archiepiscopum Coloniensem promotus, Hermannum, Werdenensem episcopum, Ottonem, palatinum comitem de Ratispona, Gwidonem, Flandrensem comitem, qui Cremone, Papie, Placencie et, in aliis civitatibus iussa cesaris exequentes veniunt et tandem pertranseuntes partes illas Mediolanum pertingunt. Convocantur ibi consules, voluntas imperatoris apperitur per nunccios, Mediolanenses respondendi querunt inducias et obtinent Adveniente autem termino hoc, quod ab imperatore petitur, facere se non posse respandent, verum tamen in privilegio contenta se promittebant facturos, videlicet quod ipsum, quem vellent, eligerent et electum ad imperatorem vel ad eius nunccium constitutum ad hoc pro iuranda fidelitate adducerent. Nunccii autem ex adverso respondent, quomodo met ipsi dedissent consilium, ut imperator in Lombardie civitatibus per suos ponat nunccios potestates, eo similiter et ipsi utantur consilio ac, quos velint, eligant et sicut yolunt, consules vel potestates appellent, dummodo permittant eligi